Мөнхжаргал

өгүүлбэр зүйн семинарын аргачлал

2012 оны 11-р сарын 08 Нийтэлсэн мөнхжаргал

Монгол хэлний өгүүлбэр зүй хичээлийн семинарын сэдэв ,

ашиглах номын жагсаалт

Сэдэв 1. Монгол хэлний өгүүлбэрзүйн үндсэн асуудал нэгжүүд түүний түүний тогтолцоо

Ашиглах материал:

- Ц. Өнөрбаян ,, ОЦМХ-ний үгзүй,, 1994,1998,2005 он УБ

- ОЦМХ-ний үгзүйн байгуулалт УБ1986 он

- Б. Пүрэв – Очир ОЦМХ-ний өгүүлбэрзүй УБ 2001 он 1-р боть

Сэдэв 2. Монгол хэлний өгүүлбэрзүйн холбох арга, хэрэглүүр, хэлбэр

Ашиглах материал:

- Ц. Өнөрбаян ,, ОЦМХ-ний үгзүй,, 1994,1998,2005 он УБ

- ОЦМХ-ний үгзүйн байгуулалт УБ1986 он

- Б. Пүрэв – Очир ОЦМХ-ний өгүүлбэрзүй УБ 2001 он 1-р боть

- М. Базаррагчаа Монгол хэлний өгүүлбэр УБ1985 он

- Орчин цагийн монгол хэл шинжлэл УБ2004 он

- ОЦМХ-ний өгүүлбэрзүй УБ1989 он

Сэдэв 3. Хэлбэржсэн үг задлах дадлага ажил

Ашиглах материал:

- Орчин цагийн монгол хэл УБ 2004 он

- Б. Дэмчигдорж Хэлзүйн задлан ялгалын тухай Багш сэтгүүл -4 1955 он

- П. Баянсан Хэлзүйн утга хэлбэр категори УБДС-ийн ЭШЗА-ын бичиг №1 1981 он

- Д. Бадамдорж Монгол хэлний утга судлал УБ 2001 он

Сэдэв 4. Холбоо үгийн ангилал илрэх хэлбэр бүтэх арга

Ашиглах материал:

- Л. Дамдинжав ОЦМХ-ний холбоо үг УБ1979 он

- Д. Бадамдорж Монгол хэлний утга судлалын үндэс УБ 1996 он

- Б. Ринчен Монгол бичгийн хэлний зүй дөтгөөр дэвтэр 1967 он

- Б. Пүрэв – Очир ОЦМХ-ний өгүүлбэрзүй УБ 2001 он 1-р боть

Сэдэв 5. Өгүүлбэр, энгийн өгүүлбэр, өгүүлбэрийн гишүүн

Ашиглах материал:

- ОЦМХ-ний өгүүлбэр зүй УБ1991 он

- Ш.Лувсанвандан Монгол хэлний өгүүлбэрийн дэд гишүүдийн тухай асуудалд

- Б. Пүрэв – Очир ОЦМХ-ний өгүүлбэрзүй 1,2-р дэвтэр УБ 2001 он

- М. Базаррагчаа Монгол хэлний өгүүлбэр 1984 он

Сэдэв 6. Өгүүлбэрийн гол гишүүний учир сэдэвтэй холбоотой дадлага ажил

Ашиглах материал :

- Б. Пүрэв – Очир ОЦМХ-ний өгүүлбэрзүйн холбох тогтолцоо УБ1988 он

- Б.Пүрэв – Очир Монгол хэлний өгүүлбэрзүй дэд дэвтэр УБ1998 он

- Б.Пүрэв – Очир З, Гулираанз Монгол хэлний өгүүлбэрзүйн онол практикийн зарим асуудал УБ 1991 он

Сэдэв 7. Өгүүлбэрийн дэд гишүүд тодотгол гишүүний утга үүрэг хэрэглээ дадлага ажил

Ашиглах материал :

- Б. Пүрэв – Очир ОЦМХ-ний өгүүлбэрзүй УБ 2001 он 1-р боть

- Жанчивдорж Өгүүлбэрзүйн задлал хийх арга СХ сэтгүүл №2 1968 он

- Б. Пүрэв – Очир ОЦМХ-ний дадлагын өгүүлбэрзүй УБ 2001 он

- Б.Пүрэв – Очир Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал УБ 1996 он

- Б. Пүрэв – Очир Ю. Мөнх – Амгалан ,, Монгол хэлний өгүүлбэр эхийн онол практикийн асуудлууд,, УБ 1995 он

- М. Базаррагчаа Монгол хэлний өгүүлбэр 1984 он

- Орчин цагийн монгол хэл УБ 2004 он

Сэдэв 8. Байц тусагдахуун гишүүн Дадлага ажил

Ашиглах материал :

- Ц. Өнөрбаян Б.Пүрэв – Очир Хэлзүйн задлал хийцгээе хэлний бодлого бодоцгооё УБ1997 он

- Б. Пүрэв – Очир ОЦМХ-ний дадлагын өгүүлбэрзүй УБ 2001 он

- Б.Пүрэв – Очир Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал УБ 1996 он

- М.Базаррагчаа Сурах бичиг 8- анги

Сэдэв 9. Өгүүлбэрийн зэрэгцсэн гишүүний тухай сэдвийн дадлага ажил

Ашиглах материал :

- Б. Пүрэв- Очир ,, Өгүүлбэрзүйн дэлгэрэнгүй задлал СХ сэтгүүл УБ 1989 он

- Лх. Дамдинжав Өгүүлбэрзүйн задлал хийхэд анхаарах зарим зүйл

- Ц. Өнөрбаян Б.Пүрэв – Очир Хэлзүйн задлал хийцгээе хэлний бодлого бодоцгооё УБ1997 он

- Б. Пүрэв – Очир Өгүүлбэрзүйн 100 дасгал

- Б.Пүрэв – Очир Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал УБ 1996 он

Сэдэв 10. Өгүүлбэрийн мэдээллийн гишүүд Дадлага ажил

Ашиглах материал

- Б. Пүрэв- Очир ,, Өгүүлбэрзүйн дэлгэрэнгүй задлал СХ сэтгүүл УБ 1989 он

- Лх. Дамдинжав Өгүүлбэрзүйн задлал хийхэд анхаарах зарим зүйл

- Ц. Өнөрбаян Б.Пүрэв – Очир Хэлзүйн задлал хийцгээе хэлний бодлого бодоцгооё

- Б. Пүрэв – Очир Өгүүлбэрзүйн 100 дасгал

- Б.Пүрэв – Очир Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал УБ 1996 он

Сэдэв 11. Өгүүлбэр гэж юу вэ? Өгүүлбэрийн мөн чанар

Ашиглах материал

- Б. Пүрэв- Очир ,, Өгүүлбэрзүйн дэлгэрэнгүй задлал СХ сэтгүүл УБ 1989 он

- Лх. Дамдинжав Өгүүлбэрзүйн задлал хийхэд анхаарах зарим зүйл

- Ц. Өнөрбаян Б.Пүрэв – Очир Хэлзүйн задлал хийцгээе хэлний бодлого бодоцгооё

- Б. Пүрэв – Очир Өгүүлбэрзүйн 100 дасгал

- Б.Пүрэв – Очир Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал УБ 1996 он

Сэдэв 12. Бүтэц ба бүтэц бус өгүүлбэр

Ашиглах материал

- Б. Пүрэв- Очир ,, Өгүүлбэрзүйн дэлгэрэнгүй задлал СХ сэтгүүл УБ 1989 он

- Лх. Дамдинжав Өгүүлбэрзүйн задлал хийхэд анхаарах зарим зүйл

- Ц. Өнөрбаян Б.Пүрэв – Очир Хэлзүйн задлал хийцгээе хэлний бодлого бодоцгооё

- Б. Пүрэв – Очир Өгүүлбэрзүйн 100 дасгал

- Б.Пүрэв – Очир Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал УБ 1996 он

- М.Базаррагчаа Сурах бичиг 8- анги

Сэдэв 13. НӨ түүний ангилал

Ашиглах материал

- Б. Пүрэв- Очир ,, Өгүүлбэрзүйн дэлгэрэнгүй задлал СХ сэтгүүл УБ 1989 он

- Лх. Дамдинжав Өгүүлбэрзүйн задлал хийхэд анхаарах зарим зүйл

- Ц. Өнөрбаян Б.Пүрэв – Очир Хэлзүйн задлал хийцгээе хэлний бодлого бодоцгооё

- Б. Пүрэв – Очир Өгүүлбэрзүйн 100 дасгал

- Б.Пүрэв – Очир Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал УБ 1996 он

- М.Базаррагчаа Сурах бичиг 8- анги

- Б. Рагчаа Өгүүлбэрзүйн задлан ялгал хийлгэхэд анхаарах зарим зүйл СХ сэт УБ1969 он № 6

- М. Базаррагчаа МХУЗ элсэгчдэд зориулсан лавлах УБ 1995 он

Сэдэв14. ЗНӨ ХаЗНӨ

Ашиглах материал

- Б. Пүрэв- Очир ,, Өгүүлбэрзүйн дэлгэрэнгүй задлал СХ сэтгүүл УБ 1989 он

- Лх. Дамдинжав Өгүүлбэрзүйн задлал хийхэд анхаарах зарим зүйл

- Ц. Өнөрбаян Б.Пүрэв – Очир Хэлзүйн задлал хийцгээе хэлний бодлого бодоцгооё

- Б. Пүрэв – Очир Өгүүлбэрзүйн 100 дасгал

- Б.Пүрэв – Очир Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал УБ 1996 он

- М.Базаррагчаа Сурах бичиг 8- анги

Сэдэв 15. УНӨ

Ашиглах материал

- Б. Пүрэв- Очир ,, Өгүүлбэрзүйн дэлгэрэнгүй задлал СХ сэтгүүл УБ 1989 он

- Лх. Дамдинжав Өгүүлбэрзүйн задлал хийхэд анхаарах зарим зүйл

- Ц. Өнөрбаян Б.Пүрэв – Очир Хэлзүйн задлал хийцгээе хэлний бодлого бодоцгооё

- Б. Пүрэв – Очир Өгүүлбэрзүйн 100 дасгал

- Б.Пүрэв – Очир Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал УБ 1996 он

- М.Базаррагчаа Сурах бичиг 8- анги

Сэдэв 16. Олон гишүүн өгүүлбэртэй УНӨ

Ашиглах материал

- Б. Пүрэв- Очир ,, Өгүүлбэрзүйн дэлгэрэнгүй задлал СХ сэтгүүл УБ 1989 он

- Лх. Дамдинжав Өгүүлбэрзүйн задлал хийхэд анхаарах зарим зүйл

- Ц. Өнөрбаян Б.Пүрэв – Очир Хэлзүйн задлал хийцгээе хэлний бодлого бодоцгооё

- Б. Пүрэв – Очир Өгүүлбэрзүйн 100 дасгал

- Б.Пүрэв – Очир Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал УБ 1996 он

- М.Базаррагчаа Сурах бичиг 8-р анги

өгүүлбэрзүй

2012 оны 11-р сарын 08 Нийтэлсэн мөнхжаргал

Монгол хэлний өгүүлбэр зүйн хичээлийн төлөвлөгөө

/ нэгж болон ээлжит хичээлээр /

д/д

Нэгж хичээлийн сэдэв

Ээлжит хичээлийн сэдэв

Цаг

Мэдлэг

Чадвар

БДА

1

Монгол хэлний өгүүлбэр зүйн асуудал

Өгүүлбэр зүйн асуудал нэгжүүдийн тогтолцоо

2

2

· Үг зүй-өгүүлбэр зүй

· Үгийн сан – өгүүлбэр зүй

· Учирзүй – өгүүлбэр зүй

· Найруулга зүй – өгүүлбэр зүйн уялдаа холбоо

· Монгол хэлний өгүүлбэр зүй түүний судлах зүйл

· Үндсэн асуудлын тогтолцоо

· Өгүүлбэр зүйн нэгжүүд

· Үг зүйн гол ойлголт ухагдахууныг сэргээж өгүүлбэр зүйрүү холбох

· Үгийн аймаг хэлзүйн хэлбэр холбоо тодорхойлох

· Хэлбэржсэн үгийг задлах өгүүлбэр зүйн төвийн тогтолцоо нэгжүүдийн бүрэлдүүлбэрийг хам хүрээллээс нь олох утга үүргийг нь тайлбарлах

· ОЦМХ-ний дадлагын өгүүлбэр зүй

· Монгол хэлний сорилын ажлууд

· ТӨМ тест бодомж ажиллах

Өгүүлбэр зүйн төвшин дэх холбох ёс түүний учир холбогдол

2

2

· Судалгааны тойм

· Өгүүлбэр зүйн холбоо гэж юу вэ

· Холбох ёсны тогтолцоо

· Холбоо харьцаа түүний хэв маяг

· Угсруулах захируулах холбоог илрүүлэх чөлөөт ба хоршоо зэрэгцэл

· Өгүүлбэр бүтээх холбоо харилцан захируулах холбоо

· Үг холбох ёс өгүүлбэр холбох ёсны залгамжит чанар

· Монгол хэлний холбох ёсны гол тогтолцоо

· Монгол хэлний үг холбох өгүүлбэр холбох ёс

· Харилцан зэрэгцүүлэх холбооны дэд системд тулгуурлан бүлэглэх

· Харилцан зэрэгцүүлэх , зэрэгцүүлэх, угсруулах холбоо тэдгээрийг илрүүлэх арга хэрэглүүрүүдэд тулгуурлан нэгжүүдийг бүтэц бүрэлдүүлбэр арга хэрэглүүр утга үүргээр нь төсөөтэй адилсах талтай байгааг таних

· Уран зохиолын найруулгын баримт материалууд дэр ажиллах

· Сонин нийтлэлийн найруулгын хэрэглэгдэхүүн дээр ажиллах

· Өгүүлбэр зүйн 99 дасгал номноос ажиллах

Хэлбэржсэн үг буюу өгүүлбэр зүйн үг

2

2

· Үгийг өгүүлбэр зүйн талаас судлахын ач холбогдол

· Монгол хэлний хэлбэржсэн үгийн бүтэц

· Үг нөхцөлийн хослол

· Бүтэц өгүүлбэрийн тухай ойлголт

· Хэлбэржсэн үгийг үгийн сан хэлзүйн нэгдлээр нь томьёолох, хэл хэлэхүйн талаас нь үзэх

· Хэлбэржсэн үгийн үүрэг

· Өгүүлбэр зүйн үг буюу хэлбэржсэн үг сэдвээр бодомж ажиллах

· Эхийг хэлбэржсэн үгээр хэсэглэн бүлэглэл хийх

· Нөхцөлтэй ба нөхцөлгүй нийлэг ба задлаг хэлбэрт үгээр нь ялган авч үзэх

· Дагуул цөмийн харьцаанд үндэслэж холбоо үгийг үүсгэх

· Орчин цагийн монгол хэлний дадлагын өгүүлбэр зүй

· Өгөгдсөн эхүүдэд үгийн сан утга зүйн талаас нь задлал хийх

· Утга зохиолын хэлний баримт хэрэглэгдэхүүн дээр ажиллах

2

Монгол хэлний өгүүлбэрийн тогтолцоо

Холбоо үгийн ангилал илрэх хэлбэр бүтэх арга

2

2

· Монгол хэлний холбоо үгийн судалгааны товч тойм

· Холбоо үгийг ангилах нь

· Холбоо үг өгүүлбэрийн төсөөтэй ба ялгаатай тал

· Хэлзүйжсэн холбоо

· Холбоо үгийн үүрэг

· Чөлөөт ба чөлөөт бус холбоо үг тэдгээрийн бүтэц хэв шинж илрэх хэлбэр

· Нэрийн хамжих ба найрах холбоо үг

· Үйлийн хамжих найрах холбоо үг

· Хураангуй ба дэлгэрэнгүй холбоо үг

· Үйлийн хамжих найрах холбоо үг

· Хураангуй ба дэлгэрэнгүй холбоо үг

· Холбоо үгийн бүтэц хэв шинж хэлбэр утгаар нь бүлэглэн авч үзэх

· ОЦМХ-ний дадлагын өгүүлбэр зүй

· Д. Нацагдоржийн бүрэн түүвэр зохиол дээр ажиллах

· Эхэд задлал хийх

Энгийн өгүүлбэр өгүүлбэрийн гишүүд

2

2

· Өгүүлбэрийн бүрдэл хэсгүүдийг хэл хэлэхүйн талаас үзэх нь

· Өгүүлбэрийн гишүүн гэж

· Өгүүлбэрийн гишүүний шинжүүд

· Өгүүлбэрийн хэлзүйн гишүүний онцлог судалгааны товч тойм

· Өгүүлбэрийн гишүүдийн ангилал

· Өгүүлбэрийн нэрийн ба үйлийн бүлэг

· Хэлний болоод хэлэхүйн гишүүн

· Өгүүлбэр гэж юу вэ түүнийг хэл хэлэхүйн үүднээс ангилсан эрдэмтдийн санал дүгнэлтийг харьцуулж өөрсдийн саналтай жишиж үзэх нь

· Өгүүлбэрийн гишүүдийн талаарх зарим голлох санал дүгнэлтийг харьцуулан ангиллын үндэс ялгааг тайлбарлах

· Ш. Лувсанвандан ,,Монгол хэлний өгүүлбэрийн дэд гишүүдийн тухай асуудалд,, уншиж судлах

· Б. Пүрэв – Очир ,, Орчин цагийн монгол хэлний өгүүлбэр зүй,, 1,2-р дэвтэр

· М. Базаррагчаа ,, Монгол хэлний өгүүлбэр

· Дасгал ажиллах

· Бодомж тест ажиллах

Өгүүлбэрийн гол гишүүдийн учир өгүүлэгдэхүүн өгүүлэхүүн гишүүн

2

2

· Монгол хэлний өгүүлбэрийн гол гишүүд гол гишүүдийн холбоо харьцаа хэлзүйн ба мэдэгдлийн үүрэг

· Өгүүлэгдэхүүн гишүүн түүний онцлог утга илрэх хэлбэр холбоо харьцаа байршил

· Өгүүлэгдэхүүнийг тодочилох нь нэрийн бүлгийн эцсийн үг нэрлэхийн тийн ялгалаар хэлбэржих нь

· Өгүүлэхүүн гишүүний ерөнхий ойлголт үндсэн шинж өгүүлбэрийн бүтцэд өгүүлэхүүний үүрэг ангилал

· Өгүүлбэрийн гол гишүүд түүний онцлог үүрэг хэлзүйн хэлбэржилт тодчилохын учир түүнийг илрүүлэх харьцаа байр хэлний материал дээр ажиллах, тодорхойлолт бичиж дүгнэлт гаргах, ялган таних

· Өгүүлбэрзүйн задлал хийх өгүүлэгдэхүүн өгүүлэхүүний бүлгийг тодорхойлох дасгал дадлага ажил

· Б. Пүрэв – Очир ,, ОЦМХ-ний өгүүлбэр зүйн холбох тогтолцоо

· Б. Пүрэв –Очир З. Гулираанз ,, Монгол хэлний өгүүлбэр зүйн онол практикийн зарим асуудал ,, уншиж судлах

Өгүүлбэрийн дэд гишүүд тодотгол гишүүний тухай

2

2

· Өгүүлбэрийн дэд гишүүдийн өгүүлбэр зүйн үүрэг судалгааны товч тойм

· Дэд гишүүдийн харьцаа төсөөтэй ба ялгаатай тал

· Дэд гишүүдийг ангилж ирсэн эрдэмтдийн санал сүүлийн үеийн судалгаа

· Тодотгол гишүний судлагдсан байдал

· Нэрийн тодотголын харьцаа ерөнхий ойлголт утга хэлбэр байр найруулгын онцлог

· Өгүүлбэрийн дэд гишүүдийн үүрэг илрэх хэлбэр илрүүлэх арга харьцааны тухай

· Гол гишүүдтэй харьцах харьцаа

· Тодотгол гишүүний өгүүлбэрт гүйцэтгэх үүрэг хэрэглээ

· Тодотгуулагч – тодотгогчийн харьцааны мөн чанар

· Өгүүлбэр зүйн задлал хийх

· Б. Пүрэв – Очир ,, ОЦМХ-ний өгүүлбэрзүй

· Жанчивдорж ,, Өгүүлбэрзүйн задлал хийх арга ,,

· Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал

· Бодомж тест ажиллах

Байц тусагдахуун гишүүн

2

2

· Тусагдахуун гишүүний тухай ерөнхий ойлголт судалгаа ангилал

· Тусах ба эс тусах шинж үйл үгийн хэвийн айтай холбогдох нь

· Монгол хэлний тусагдахууны онцлог шинжүүд

· Шууд ба шуд бус тусагдахууныг найруулгын талаас авч үзэх нь

· Байц буюу үйлийн тодотгол байцын харьцаа байц гишүүний тухай ерөнхий ойлголт онцлог судалгаа ангиллын товч, нэрийн тодотгол үйлийн тодотгол, захын гишүүн гэх мэт санаа өгүүлбэрийн найруулгын онцлог

· Эхээс байц – өгүүлэхүүн харьцаанд суурилж буй өгүүлбэрийг олох

· Нэрийн тодотголоос ялгагдах онцлог тусагдахуун гишүүнтэй харьцуулан авч үзэх

· Лх. Дамдинжав,, Өгүүлбэрзүйн задлал хийхэд анхаарах зарим зүйл ,,

· Хэлзүйн задлал хийцгээе хэлний бодлого бодоцгооё,,

· Өгүүлбэрзүйн 100 дасгал

· Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал

Өгүүлбэрийн зэрэгцсэн гишүүний тухай ойлголт

2

2

· Зэрэгцүүлэх холбоо зэрэгцсэн гишүүний онцлог ангилал илрүүлэх аргууд

· Зэрэгцсэн гишүүнийг хэлбэршүүлэх найруулга зэрэгцсэн үг гишүүн өгүүлбэрийн нийтлэг шинж

· Зэрэгцүүлэх холбоог илрүүлэх арга хэрэглүүр харьцаа холбоо

· Зэрэгцсэн гишүүдийн өгүүлбэрт гүйцэтгэх үүрэг гишүүд хоорондын холбогдох арга хэрэглүүр найруулгын үүргийг тодорхойлох

· Өгүүлбэр эхээс зэрэгцсэн гишүүдийг олж үүрэг хэрэглээг тайлбарлах

· Бодомж дасгал ажиллах

· Дунд сургуулийн сурах бичгийн дасгал ажиллаж дээд сургуулийн онолын ойлголттой харьцуулах

· Лх. Дамдинжав,, Өгүүлбэрзүйн задлал хийхэд анхаарах зарим зүйл ,,

· Хэлзүйн задлал хийцгээе хэлний бодлого бодоцгооё,,

· Өгүүлбэрзүйн 100 дасгал

· Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал

Өгүүлбэрийн мэдээллийн гишүүд

2

2

· Өгүүлбэрийн бүрдэл хэсгийг үүргийн талаас үзэх нь

· Онцолбор дэвсвэр гишүүний тухай

· Тодосгогч гишүүн Тодотголоос ялгаатай тал нь

· Монгол хэлний өгүүлбэрийн гишүүдийн хэлэхүйн талын зарим асуудал өгүүлбэрийн гишүүдийн байр

· Онцолбор гишүүн хийгээд тодосгогч гишүүн онцолбор гишүүнийг илрүүлэх ялгах арга хэрэглүүрийг хэлний түгээмэл зүй тогтлын үүднээс утга зохиолын хэлний баримтад тулгуурлан тодорхойлох

· Хэлний баримтаас мэдээллийн гишүүдийг түүвэрлэж тайлбарлах дадлага ажил хийх

· Хэлзүйн задлал хийцгээе хэлний бодлого бодоцгооё,,

· Өгүүлбэрзүйн 100 дасгал

· Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал

3

Өгүүлбэрийн мөн чанар

Өгүүлбэр гэж юу вэ?

2

2

· Өгүүлбэрийн үндсэн шинж хэл хэлэхүйн талаас авч үзэх нь

· Өгүүлбэрийг тодорхойлж ирсэн байдал

· Өгүүлбэрийн хэлзүйн цөм үндсэн бүрэлдүүлбэр

· Монгол хэлний өгүүлбэрийн өвөрмөц шинж гол загварууд

· Бүтэц ба бүтэц бус өгүүлбэр

· Өгүүлбэрийн үндсэн үүрэг

· Монгол хэлнйи ЭӨ ангилал зүй тогтол

· Бүрэн ба бүрэн бус өгүүлбэр

· Өгүүлбэрийн тухай эрдэмтдийн тодорхойлолтод харьцуулалт хийх

· Монгол хэлнйи өгүүлбэрийнбүтэц хэв шинж гишүүдийн байрлалын онцлог

· Өгүүлбэрийн нэрлэх харилцах мэдээлэх үүрэг

· Хэл хэлэхүйд харьцах өгүүлбэрийн түгээмэл шинжүүд

· Өгүүлбэрт хувиргал хийх аргууд

· Өгүүлбэр задлах дэс дараа

· Өгүүлбэрзүйн задлал хийх аргачлал

· Өгүүлбэрзүйн задлал өгүүлбэрт хувиргал хийх дадлага ажлууд

· Хэлзүйн задлал хийцгээе хэлний бодлого бодоцгооё,,

· Өгүүлбэрзүйн 100 дасгал

· Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал

Бүтэц ба бүтэц бус гишүүлбэргүй өгүүлбэр

2

2

· Шинэлэг санаа судалгаа бүтэц өгүүлбэрийг ангилах нь

· Сул үг өгүүлбэр

· Аялга үг өгүүлбэр

· Монгол хэлнйи энгийн өгүүлбэрийг хэлэх зорилго аялгын байдлаар нь ангилах нь

· Үйлийн нэг эзэнтэй олон өгүүлэхүүнтэй хам бүтэц

· Бүтэц ба бүтэц бус өгүүлбэр түүнйи хэв шинж

· Бүтэц өгүүлбэрийн бүтэц хэв шинж

· Эхээс бүтэц ба бүтэц бус өгүүлбэрийг хэв шинжээр нь бүлэглэн авч үзэх

· Лх. Дамдинжав,, Өгүүлбэрзүйн задлал хийхэд анхаарах зарим зүйл ,,

· Өгүүлбэрзүйн задлал өгүүлбэрт хувиргал хийх дадлага ажлууд

· Хэлзүйн задлал хийцгээе хэлний бодлого бодоцгооё,,

· Өгүүлбэрзүйн 100 дасгал

· Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал

Монгол хэлний нийлмэл өгүүлбэр

2

2

· Нийлмэл өгүүлбэрийн тухай ерөнхий ойлголт ЭӨ-тэй жишиж НӨ-г тодорхойлох

· Монгол хэлний НӨ түүний хэв шинж

· Монгол хэлний НӨ-г судалсан байдал

· НӨ-ийн ангилал

· Үйлийн нэг эзэнтэй олон өгүүлэхүүнтэй өгүүлбэрээс ялгаатай тал нь

· НӨ-ийн тодорхойлолтыг орчуулж харьцуулж авч үзэх

· НӨ-ийн ангилал хэв шинж холбох арга зэрэгцүүлэл холбох тухай аргаар дадлага

· НӨ-ийг ЭӨ болгон задалж өгүүлбэрзүйн задлал хийх

· НӨ-ийн өгүүлэхүүний төв

· Эхэд өгүүлбэрийн задлал хийх

· Эхэд өгүүлбэрийн задлал хийх

· Лх. Дамдинжав,, Өгүүлбэрзүйн задлал хийхэд анхаарах зарим зүйл ,,

· Өгүүлбэрзүйн задлал өгүүлбэрт хувиргал хийх дадлага ажлууд

· Хэлзүйн задлал хийцгээе хэлний бодлого бодоцгооё,,

· Өгүүлбэрзүйн 100 дасгал

· Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал

ЗНӨ Харилцан зэрэгцсэн нийлмэл өгүүлбэр

2

2

· ЗНӨ-ийн бүтэц хэв шинж арга утгын тухай ойлголт судалгааны тойм

· ХаЗНӨ буюу өгүүлэгдхүүн өгүүлэхүүн өгүлбэртэй нийлмэл өгүүлбэр судалгаан дахь шинэлэг санаа

· Бүтэц холбох арга хэрэглүүр өгүүлэгдэхүүн өгүүлбэр түүний онцлог

· ЗНӨ-ийн бүтэх арга хэв шинж

· ЗНӨ-ийн өгүүлэхүүний хэлбэржилт утга үүрэг

· УНӨ-ээс ялгаатай болох нь

· Харилцсан нийлмэл өгүүлбэрийн гол онцлог илрэх хэлбэр

· Өгүүлбэрзүйн задлал эх хам бүтцээс ЗНӨ-ийг олох

· Дасгал дадлага ажил

· Лх. Дамдинжав,, Өгүүлбэрзүйн задлал хийхэд анхаарах зарим зүйл ,,

· Өгүүлбэрзүйн задлал өгүүлбэрт хувиргал хийх дадлага ажлууд

· Хэлзүйн задлал хийцгээе хэлний бодлого бодоцгооё,,

· Өгүүлбэрзүйн 100 дасгал

· Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал

· М. Базаррагчаа сурах бичиг 8-р анги

Угсарсан нийлмэл өгүүлбэр

2

2

· Ерөнхий ойлголт үндсэн шинж судалгааны тойм

· УНӨ-ийн бүтэц холбох арга хэрэглүүрийн онцлог

· УНӨ-ийг холбоо харьцаа утга үүргээр нь зүйлчлэх

· УНӨ-ийн зүйл ТоГӨ

· Тус ГӨ

· Байц ГӨ

· УНӨ-ийн онцлог гол ба дэд гишүүдийн хэлбэржилт

· УНӨ-ийн хэв шинж

· УНӨ холбох үг холбох нөхцлөөр хэлбэржих ь

· Байц ГӨ-тэй УНӨ

· Тус ГӨ-тэй УНӨ

· УНӨ-ийн ЗНӨ-ээс ялгаатай болох нь

· Дасгал дадлага ажлууд

· Бодомж тест ажиллах

· Өгүүлбэрзүйн задлал өгүүлбэрт хувиргал хийх дадлага ажлууд

· Хэлзүйн задлал хийцгээе хэлний бодлого бодоцгооё,,

· Өгүүлбэрзүйн 100 дасгал

· Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал

· М. Базаррагчаа сурах бичиг 8-р анги

·

Олон гишүүн өгүүлбэртэй УНӨ

2

2

· Ерөнхий ойлголт онол арга зүйн үндэс

· Холбогдох аргууд

· Утгын холбоо дэлгэрэх дэлгэрүүлэх байдал

· Монгол хэлний холимог өгүүлбэр судалгааны байдал ерөнхий ойлголт үндсэн шинж энэ ангиллын өгүүлбэрзүйн үндэс ХоНӨ-ийн хэв шинжүүд найруулга ЕБС-ийн агуулга

· Олон ГӨ-тэй УНӨ-ийн онцлог гол хэв шинж хэлзүйн хэлбэржилт

· Хөндлөнгийн оруулбартай НӨ-ийн онцлог хэлбэржилт утга үүрэг

· ХоНӨ-т задлал хийх

· Дадлага дасгал сорил ажиллах

· Хэлзүйн задлал хийцгээе хэлний бодлого бодоцгооё,,

· Өгүүлбэрзүйн 100 дасгал

· Өгүүлбэрзүйн 99 дасгал

· М. Базаррагчаа сурах бичиг 8-р анги

ЭХ СУДЛАЛ ХИЧЭЭЛИЙН ХӨТӨЛБӨР

2012 оны 11-р сарын 05 Нийтэлсэн мөнхжаргал

Нэг. Индекс. Тext 414

Хоёр. Хичээлийн нэр. Эх судлал

Гурав.Кредит цаг.3.0

Дөрөв.Залгамж холбоо:

Босоо тэнхлэгээр: Монголын уран зохиол, монгол ардын аман зохиол, Логик, соёл судлал, Сурган заах арга, Сэтгэл судлал зэрэг хичээлтэй холбогдоно.

Хэвтээ тэнхлэгээр: Орчин цагийн монгол хэлний авиа зүй, Үгзүй, Хэл шинжлэлийн удиртгал, Монгол бичиг үсгийн түүх, Нутгийн аялгуу судлал, Үгсийн сан судлал, Утгасудлал, зэрэг хэл шинжлэлийн салбар шинжлэх ухааны ойлголттой холбогдоно.

Тав. Хөтөлбөрийн гол үндэслэл

Монгол хэл судлалын чиглэлээр бакалаврын боловсрол эзэмшиж байгаа оюутан юуны өмнө шинжлэх ухааны үндсэн асуудлуудын талаарх зохих мэдлэгтэй, эх хэлний хууль дүрэм, үзэгдлийг хэл шинжлэлийн онолын үүднээс задлан шинжлэх, тайлбарлан дүгнэж чаддаг байх шаардлагаас үүдэн хэлний шаталсан тогтолцоот бүтцийн дээд төвшингийн нэгж болох эхийг онол, практикийн нэгдэлд нь судалдаг энэхүү хичээлийг зайлшгүй судлах ёстой.

Эх судлал нь хэлний бага нэгжүүдийг бүхэлд нь багтаадаг учраас авиа-бүтээвэр-үг-холбоо үг- өгүүлбэр болон завсрын төвшингийн нэгжүүдийн ойлголт багтаасан цогц ойлголт юм. Тиймээс энэхүү цогц ойлголтыг төрөл ба төрөл бус хэлний эх / Тext /-тэй холбон авч үзэж онцлог шинж ялгааг тодруулан үзэхийн зэрэгцээ хэлний бүтэц хэв шинж, хэлзүйн зүй тогтолоос шалтгаалан хэл бүрийн эхийн тухай ойлголт харилцан адилгүй байна.

Монгол хэл залгамал бүтэцтэй хэл учраас монгол хэлний эхийн нэгжүүд бүтэц, хэлбэр, агуулга, хэрэглүүрийнхээ хувьд бусад хэлнээс ялгаатай. Хэл шинжлэлийн хүрээнд эх судлалын асуудал бусад салбар шинжлэх ухаантай харьцуулбал харьцангуй бага хийгдсэн гэж болох юм.

Зургаа. Хөтөлбөрийн зорилго

Монгол хэл-уран зохиолын багш, Англи-Монгол хэлний судлаач, багш мэргэжлээр суралцаж байгаа оюутнууд эх судлалын гол үндсэн зангилаа асуудлууд, онол хууль зүй тогтол, эхийг хэлэхүйн талаас судлан шинжлэх, эхэд хувиргал хийх, эх судлалын асуудлыг шинжлэх ухааны үүднээс үнэн зөв тайлбарлан өөр бусад хэлний ижил төстэй үзэгдэлтэй жишин харьцуулах, мөн ялгаатай талыг гарган онолын үүднээс тайлбарлан дүгнэлт гаргадаг хэлний наад захын асуудлыг бие даан шийдвэрлэдэг чадвартай болдог.

Долоо.Хөтөлбөрийг хэрэгжүүэх зорилтууд

- Хэлзүй, Найруулга зүй, Үгийн гарал, Түүхэн хэлзүй, хэлний авиа үзэгдлийг шинжлэх ухааны онолын үндэстэйгээр тайлбарладаг болох

- Утга зохиолын хэлний найруулгын эхийг зохиомж, бүтцийн талаас харьцуулан тайлбарлан дүгнэлт гаргаж сурах

- Эхийн хэлбэр сонгон эх зохиож сурах

- Төрөлх хэлээ өөр бусад хэлтэй зэрэгцүүлж түүний төстэй, ялгаатай талыг онолын үүднээс хэлний баримтанд тулгуурлан тайлбар өгөх чадварт суралцах

Найм. Тодорхойлолт

Тодорхой төгс утга санаа илтгэсэн хэд хэдэн өгүүлбэрийн цогцоос бүтсэн эхийг хэл, хэлэхүй, мэдэхүүн, мэдэгдэхүүний талаас нь судлахыг эх судлал гэнэ.

Ес. Сургалт явуулах ерөнхий аргазүй

  1. Хичээлийг батлагдсан стандарт төлөвлөгөөний дагуу шинжлэх ухааны өндөр төвшинд явуулна.
  2. Сургалтын төлөвлөгөөнд долоо хоногт 8 цаг орохоор тусгагдсаны онол дадлагын харьцаа 32/32 байхаар сэдэвчилсэн төлөвлөгөө хийгдсэн болно.
  3. Сургалтын орчин үеийн идэвхтэй аргазүйгээр оюутнууд хамтран ажиллах, бие даан ажиллах, тогтолцоо гаргах, жишин харьцуулалт хийх, асуудал дэвшүүлэн шийдвэрлэх гэх зэргээр охол практикийг хослуулан суралцагчдын хэрэгцээ сонирхолд тулгуурлан шинжлэх ухаан, хэрэглээний зохих төвшинд заана.
  4. Бүлэг сэдэв бүрийг үзэж судалсны дараа амаар болон бичгээр шалгалт авч оюутнуудын мэдлэг чадварт үнэлгээ өгч дүгнэнэ.
  5. Суралцагдын мэдлэг чадвар, рэрэгцээ сонирхолд тохируулан даалгавар, бие даалт өгч явцын үнэлгээг тогтмолжуулна.
  6. Мэдлэг эзэмшиж буй байдал, онолын мэдлэгээ бүтээлчээр хэрэглэх чадварт суралцах.

Арав. Нөөц хэрэглэгдэхүүн

- Үзүүлэн таниулах материал

- Кодоскоп

- Слайд

- Ном сурах бичиг

- Гарын авлага

- Зөвлөмж

- Утга зохиолын хэлний баримт хэрэглэгдэхүүн болон ярианы найруулгын хэрэглэгдэхүүнүүд

Арван нэг. Үнэлгээний хэлбэр

Хөтөлбөрийн зорилго, зорилтын биелэлт, хэрэгжилтийг дүгнэн гүйцэтгэлийг үнэлэхдээ “ НУДС-ийн оюутныг үнэлэх журам”-ыг үндэслэн хичээлийн ирц, бие даалн гүйцэтгэсэн ажлын биелэлт, хичээлийн явцад авсан үнэлгээ, улирлын явцад тогтоосон мэдлэг чадварын төвшин, улирлын эцэст авсан шалгалтын дүнг рейтингийн оноогоор тооцно.

A- Хичээлийн ирц -20 оноо

B- Бие даалт -30 оноо

C- Хичээлийн явц, идэвх-20 оноо

Улирлын шалгалт- 30 оноо

Арван хоёр. Сэдэвчилсэн төлөвлөгөө

Долоо хоног

Сэдэвчилсэн төлөвлөгөө

Цаг

I

Лекц: Эх судлал, түүний судлагдахуун

Семинар: Дадлага ажил

2:2

II

Лекц: Эхийн хэл ба хэлэхүйд гүйцэтгэх үүрэг

Семинар:Эхийн хувиргал хийх

2:2

III

Лекц: Эхийн бүтэц, тогтолцоо

Семинар: Эхийн найруулга, хэрэглээ

2:2

IV

Лекц: Эхийн нэгжүүд, түүний холбох хэрэглүүр

Семинар: Эхэд задлал хийх

2:2

V

Лекц: Эхийн төлөвлөгөө

Семинар: Эхэд төлөвлөгөө хийх аргачлал

2:2

VI

Лекц: Эхийн найруулга аман ба бичгийн эх

Семинар: Дадлага ажил

2:2

VII

Лекц: Эхийн хэв маяг

Семинар: Хэлзүйн холбох хэрэглүүртэй харьцуулах нь

2:2

VIII

Лекц: Эхийн сэдэв

Семинар: Эхийн агуулга, хэлбэрийн уялдаа холбоо

2:2

IX

Лекц: Эхэд тавигдах шаардлага

Семинар: Эхэд хэл, найруулгын талаас задлал хийх

2:2

X

Лекц: Эхийн зохиомжийн онцлог

Семинар: Дадлага ажил

2:2

XI

Лекц: Эхийн хэлбэрүүд тэдгээрийн онцлог

Семинар: Дадлага ажил

2:2

XII

Лекц: Уран зохиолын найруулгын эх

Семинар: Уран зохиолын эхэд зохиомж, бүтцийн талаас нь задлал хийх

2:2

XIII

Лекц: Албан бичгийн найруулгын эх

Семинар: Албан бичгийн эхэд задлал хийх, эх зохиох

2:2

XIV

Лекц: Эрдэм шинжилгээний найруулгын эх

Семинар: Дадлага ажил

2:2

XV

Лекц: Сонин нийтлэлийн найруулгын эх

Семинар: Дадлага ажил

2:2

XVI

Лекц: Ярианы найруулгын эхийн бүтэц, агуулга, хэлбэр

Семинар: Дадлага ажил

2:2

Арав гурав. Хичээлийн агуулга

Арван дөрөв. Лекцийн сэдэв, товч агуулга

Сэдэв-1. Эхийн тухай ойлголт

- Эхийн тухай онол ба эх судлалын шинжлэх ухааны үндсэн судлагдахуун салбар ухаанаас ялгагдах мөн чанар

- Эхийг дөрвөн талаас нь судлах зүй тогтол

- Эхийн үндсэн нэгжүүд, тэдгээрийн тогтолцоо, уялдаа холбоо

- Эхийн судлагдсан байдал

- Эхийн хэлэнд гүйцэтгэх үүрэг

- Эх судлалын үүсэл, хөгжил

- Эх хэлний төвшингийн нэгж үү, хэлэхүйн төвшингийн нэгж үү?

- Эхийн цогц байдалд нь авч судлахын утга учир

Сэдэв-2. Эхийн хэл ба хэлэхүйд гүйцэтгэх үүрэг

- Хэлний ойлголтыг хэл, хэлэхүйн талаас нь судалж ирсэн уламжлал

- Эхийг хэлний буюу загварт шинжээс авч судлахын ач холбогдол, хэлэхүйн талаас судлахаас ялгагдах онцлог

- Эхийн бүтцийг эхлэл, өрнөл, төгсгөл гэж үзэх зүй тогтол

- Онцолбор , дэвсвэр гишүүдийг эхийн ойлголттой холбож үзэх нь

- Эхийн харилцах төвшинд гүйцэтгэх үүрэг

Сэдэв-3. Эхийн бүтэц, тогтолцоо

- Эхийг бүрэлдүүлж байгаа үндсэн элементүүд болон тэдгээрийн уялдаа холбоо

- Цогцолборын тухай, бусад эхийн нэгжүүдээс ялгагдах онцлог

- Мөчлөгийн тухай бусад эхийн нэгжүүдээс ялгагдах онцлог шинж

- Үгэлбэр түүний бүтэх арга, хэрэглүүр, үүрэг, онцлог шинж

- Цуваа харьцаа, хам харьцаа тэдгээрийг эхийн бүтэц буюу нэгжүүдтэй холбон авч үзэх

- Эрдэмтдийн үзэл баримтлал, тэдгээрийг хооронд харьцуулах

- Эхийн нийлмэл эхийн тухай

- Цогцолборыг хэмжээ илэрхийлэх утга санаагаар нь бичил, дэлгэр эх гэж ангилах зүй тогтол хийгээд тэдгээрийн утга, үүрэг, хэлбэр, бүтэц

- Түүхэн ба түүхэн бус мөчлөг

Сэдэв-4. Эхийн нэгжүүд, түүний холбох хэрэглүүр

- Эхийн нэгжүүд нь хэлбэр, агуулгаар илэрдэг болх нь

- Хэлний хэрэглүүрүүдийг утга, хэлбэр, үүргийн талаас нь ангилах

Хэлний холбох хэрэглүүр

- Хэлзүйн холбох хэрэглүүр

- Утгазүйн холбох хэрэглүүр

- Үгийн сангийн холбох хэрэглүүр

- Зохиомж бүтцийн холбох хэрэглүүр түүний онцлог шинж

Хэлний бус холбох хэрэглүүр

- Ярианы эхэд дохио зангаа, хэлэхүйн орчин болон бусад хэрэглүүрийг хамруулж үзэх нь

Хэлний холбох хэрэглүүрийг гадаад ба дотоод гэж ангилах нь

- Үүргийн талаас зэрэгцүүлэн, угсруулан холбох гэх зэргээр ангилах зүй тогтол

- Мөн зарим нэг өвөрмөц хэрэглүүрээр илрэх онцлог

Сэдэв-5. Эхийн төлөвлөгөө

- Төлөвлөгө гэж юу вэ? Түүний мөн чанар, үүрэг, хэрэглээ

- Сэдэв сонгохын учир холбогдол

- Төлөвлөгөөг товч, дэлгэрэнгүй гэж ангилах нь

- Төлөвлөгөөг бичих хэлбэр. Үүнд:

-Асуултын хэлбэрээр

-Гарчиг хэлбэрээр

-Хүүрнэх өгүүлбэрээр

Сэдэв-6. Эхийн найруулга аман ба бичгийн эх

- Аман ярианы хэл түүний мөн чанар

- Бичгийн хэл түүний мөн чанар

- Аман ярианы хэл, бичгийн хэлний адил ба төсөөтэй тал

- Ярианы хэлийг ангилах нь. Үүнд:

1. Ганцаар яриа буюу монологи яриа

2. Харилцан яриа буюу диалоги яриа

3. Олны яриа буюу полилоги

- Бичгийн эхийн найруулгын хэлбэрээр буюу зориулалтаар нь ангилах

1. Албан бичгийн найруулгын эх

2. Уран зохиолын найруулгын эх

3. Эрдэм шинжилгээний найруулга

4. Сонин нийтлэлийн найруулгын эх

- Эхийн найруулгад тавигдах шаардлагууд

Сэдэв-7. Эхийн сэдэв

- Эхийн сэдэв гэж юу вэ? Түүнийг агуулгатай харьцуулж үзэх нь

- Эхийн агуулга, хэлбэрийн нэгдэл, тэдгээрийн уялдаа холбоо

- Эхийн ерөнхий сэдэв, түүний онцлог шинж

- Дэд сэдэв түүний онцлог шинж

- Эхийн хөтөлбөржилт, түүний мөн чанар

Сэдэв-8. Эхийн хэв маяг

- Эхийг хэв маягаар бүлэглэн үзэхийн утга учир

- Эхийг агуулгаар нь бүлэглэн үзэх, тэдгээрийн онцлог, илрэх зүй тогтол

- Эхийг найруулгын төрлөөр ангилж үзэхийн ач холбогдол

- Эх зохиогчийн өгүүлэхүүн зорилго буюу хэв маягийн ангилал

- Эрдэмтдийн үзэл баримтлал, санал дүгнэлтийг хооронд нь харьцуулах нь

Сэдэв-9. Эхэд тавигдах шаардлаг

- Эхэд тавигдах ерөнхий шаардлагууд, судлаачдын үзэл баримтлал

- Эхийн найруулгын шаардлага

1. Сэдэв агуулга тохирсон эсэх

2. Үгээ оновчтой сонгосон эсэх

3. Үг, өгүүлбэрийн тохиолдох байрыг хэрхэн сонгох зэрэг тавигдах шаардлагууд

Үгийг онож сонгоход анхаарах зүйл

  1. Үгийн үндсэн ба салаа тодорхой ба хийсвэр утга, шууд ба шилжсэн утгын ялгааг таних
  2. Найруулгын төрөл найруулгын өнгө аяст тухайн үг ямар утгаар орвол зохихыг мэдэх
  3. Үгийг найруулгад маш оновчтой хэрэглэх
  4. Зохион найруулах чадвар дадал эзэмших

Үндсэн шаардлага

- Хэлзүйн хэм хэмжээ тохирсон байх

- Хэлний хэлбэр зөв сонгох

- Өгүүлбэрийн нэг хэлбэр давтагдахгүй байх

- Учирзүйгээр зөв нөхцөлдсөн байх

Сэдэв-10. Хүүрнэмж, тоочимж хэлбэрийн эхийн онцлог

- Хүүрнэмж хэлбэрийн эхийн бүтэц, хэв шинж, илрэх хэлбэр, утга санаа, бусад хэлбэрийн эхээс ялгагдах мөн чанар зүй тогтол

- Тоочимж хэлбэрийн эх зохиолд баримтлах зарчим

- Тоочимж хэлбэрийн эхийн бүтэц, хэв шинж, илрэх хэлбэр, утга санаа, бусад хэлбэрийн эхээс ялгагдах онцлог

- Хэлний хэрэглүүрийг хүүрнэмж, тоочимж хэлбэрийн эхэд ашиглах нь

Сэдэв-11. Эргэцүүлэмж, тайлбарламж хэлбэрийн эхийн онцлог

- Эргэцүүлэмж хэлбэрийн эх, түүний хэв шинж, илрэх хэлбэр, утга санаа, бусад эхийн хэлбэртэй харьцуулах нь

- Эргэцүүлэмж нь баталгаа, батлах зүйлээс бүтэх нь

- Тайлбарламж хэлбэрийн эхийн бүтэц, илрэх хэлбэр, утга санаа, бусад хэлбэрийн эхтэй харьцуулах нь

- Тайлбарлах зүйл, түүнийг дэлгэрүүлэх хэсэг дүгнэлт гэсэн хэсэгтэй болох нь

- Хэлний хэрэглүүрийг эргэцүүлэмж, тоочимж хэлбэрийн эхэд ашиглах нь

- Эссетэй эргэцүүлэмжийг харьцуулах нь

Сэдэв-12. Уран зохиолын найруулгын эхийн онцлог

- Уран зохиолын найруулга, түүний мөн чанар, судлагдсан бйадал

- Уран зохиолын найруулгын эхийн бүтэц, хэв шинж, илрэх хэлбэр, зохиомжийн онцлог

- Уран зохиолын эхийн найруулгад тавигдах шаардлага

- Уран зохиолын найруулгын эхийн сэдэв, агуулгын харьцаа

- Уран зохиолын найруулгад авианы хэрэглүүр, хэвшмэл хэллэгийг хэрэглэх нь

- Уран зохиолын найруулгын эх загварт бус найруулгад хамруулж үзэх нь

Сэдэв-13. Албан бичгийн найруулгын эхийн онцлог

- Албан бичгийн найруулгын эхийн хэрэглээ, үүрэг, бүтэц, хэв шинж, тавигдах шаардлага

- Албан бичгийн найруулгын талаарх эрдэмтдийн санао, үзэл баримтлал

- Албан бичгийн найруулгын эхийн бусад найруулгын эхээс ялгагдах онцлог

- Албан бичгийн найруулгын эхийн холбох хэрэглүүр

- Албан бичгийн найруулгын эхийн сэдэьв, агуулгын харьцаа, хэлзүйн хэм хэмжээ, найруулгазүйн хэм хэмжээ

- Албан бичгийн найруулгын эх нь эхийн хэлбэрээрээ бичих зүй тогтол

Сэдэв-14. Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхийн онцлог

- Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхийн бүтэц, тогтолцоо, хэв шинж, судлагдсан байдал

- Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхийн үүрэг, хэрэглээ, утга санаа

- Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхэд тавигдах шаардлага, эхийн нэгжүүдийн холбох хэрэглүүр

- Эрдэм шинжилгээний найруулгын эх, бусад найруулгын эхээс ялгагдах онцлог шинж

- Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхийн хэл, найруулгын онцлог

Сэдэв-15. Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийн онцлог

- Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийн бүтэц, тогтолцоо, хэв шинж, судлагдсан байдал

- Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийн үүрэг, хэрэглээ, утга санаа, сэдэв, агуулгын харьцаа

- Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийн хэлний онцлог

- Сонин нийтлэлийн найруулгын эхэд тавигдах шаардлага

- Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийг хэл, хэлэхүй, мэдэх, мэдэхүүний талаас нь судлах нь

- Үгийн сан, хэлзүй, утгазүйн онцлог шинжүүд

Сэдэв-16. Ярианы найруулгын эх түүний онцлог

- Ярианы найруулгын онцлог, бүтэц хэв шинж, илрэх хэлбэр тогтолцоо, дээд, доод, дунд найруулгын үгсийн онцлог

- Ярианы найруулгад тавигдах шаардлага, хэм хэмжээ

- Олон нийтийн ярианы онцлог түүнд тавигдах шаардлага

- Этгээд болон бүдүүлэг үг хэллэгийг ярианы найруулгад ашиглах зүй тогтол тэдгээрийн онцлог

Арван тав. Семинарын сэдэв, агуулга

Сэдэв-1. Эх зохиох дадлага ажил

- Өгөгдсөн сэдвээр эх зохиох

Эхийг хэлбэр сонгон бичих. Үүнд:

- Хүүрнэмж хэлбэрийн эх зохиох

- Тайлбарламж хэлбэрийн эх зохиох

- Тоочимж хэлбэрийн эх зохиох

- Эргэцүүлэмж хэлбэрийн эх зохиох

Нэг сэдвийн эхийг дөрвөн хэлбэрээр бичих.

Ашиглах материал:

  1. Д.Отгонсүрэн “ эх зохиох товч гарын авлага” УБ 1995
  2. Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд” 2003 он
  3. Д.Отгонсүрэн “ Сурах бичиг” 9-р анги
  4. М.Базаррагчаа “ монгол хэлний эхийн тухай ” УБ 1969 он
  5. Ц.Сүхбаатар “ Найруулан бичих арга ухаан ” УБ 1993 он
  6. Д.Бадамдорж “ Монгол хэлний утга судлал” гутгаар дэвтэр УБ 2002 он

Сэдэв-2. Эхийн хувиргал хийх

- Эхэд хувиргал хийх нь, хувиргал хийх аргууд

- Эхэд хэлний талаас зогсонги талаас нь хувиргал хийх, тэдгээрийн илрүүлэх онцлог

- Эхэд хэлэхүйн талаас буюу хөдлөнги талаас нь хувиргал хийх

- Эхийн хувиргалыг хийхэд өгүүлбэрийг гишүүдийн байрлалыг өөрчлөх нь

- Эхийг хувиргахад мэдээллийн гишүүд онцолбор, дэвсвэрийн гүйцэтгэх үүрэг

- Эхийг хувиргахад агуулга буюу утга санаанд өөрчлөгдөх зүй тогтол

Дадлага ажил:

o Уран зохиолын найруулгын хэрэглэгдэхүүн болох үргэлжилсэн үгийн зохиолын эхэд хувиргал хийхё

- Албан бичгийн найруулгын эхэд хэл ба хэлэхүйн талаас нь хувиргал хийх

- Ярианы найруулгын эхэд хэл, хэлэхүйн талаас нь хувиргал хийж бусад найруулгын төрөлтэй харьцуулах нь

- Сонин нийтлэл ба эрдэм шинжилгээний найруулгын эхэд хэл хэлэхүйн талаас нь хувиргал хийх бусад найруулгын эхтэй харьцуулалт хийх үнэлэлт дүгнэлт гаргах

Ашиглах материал:

  1. Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд” УБ 2003 он
  2. Б.Пүрэв-Очир “ ОЦМХ-ний өгүүлбэрзүй” УБ 2002 он
  3. Ц.Сүхбаатар “ Монгол хэлний найруулга зүй ” УБ 2004 он
  4. Ц.Сүхбаатар “ Сүегэр хэмээх найруулбарын тухай ”

Сэдэв-3. Эхийн найруулга, хэрэглээ

-Эхийн найруулан бичих зүй тогтол, найруулгын төрлөөр бичихэд анхаарах зүйл. Тухайлбал:

- Загвар ба загварт бус найруулгын төрлөөр эхийг бичихдээ үг, хэллэгийг маш оновчтой сонгон хэрэглэх шаардлага тавигддаг учраас загварт найруулгаар бичигдэх эхийг бичихдээ харь ярианы үг хэллэгийг хязгаарлагдмал хэрэглэдэг онцлогтой. Тиймээс загварт найруулгын эхэд гол төлөв албархаг, хүндэтгэлийн үг хэллэгийг ашиглан бичдэг зүй тогтолтой юм.

- Загварт бус найруулгын төрлөөр бичигдэх эхэд харь ярианы болон этгээд бүдүүлэг, мэргэжлийн үг хэллэгийг ашиглан бичиж болдог онцлогтой юм.

- Эх гэдэг хэлний шаталсан тогтолцоот бүтцийн хамгийн дээд төвшингийн нэгж учраас хэрэглэгдэх хэрэглээний, илэрхийлэх утга санаа, бүтцийн хувьд нэгдмэл цогц зүйл юм.

Дадлага ажил:

- Аман ярианы эхэд задлал хийж хэл, найруулга, бүтэц, хэлбэр, агуулгад ажиглалт хийх

- Бичгийн хэлний эхэд бүтэц, хэлбэр, утга, хэл, найруулгад ажиглалт хийж аман ярианы эхтэй харьцуулан судлах, дүгнэлт гаргах

Ашиглах материал:

  1. Ц.Сүхбаатар, Ц.Баярсүрэн, Д.Отгонсүрэн “ монгол хэлний найруулгын төрөл” УБ 1990 он
  2. Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд ” Уб 2003 он

Хэрэглэгдэхүүн:

- Утга зохиолын хэлний төрөл бүрийн найруулгын эхүүд

- Уран зохиол /үргэлжилсэн үгийн, туульсын, жүжгийн зохиолууд/ найруулгын эх

- Сонин нийтлэлийн / Ардын эрх, Өнөдөр, Сэрүүлэг, Зууны мэдээ, зар мэдээ, утга зохиол урлаг, сурагч, хонгор зул/ зэрэг хэвлэл мэдээллийн эхэд хэл, найруулга, бүтэц, утга санаа, хэлбэрийн талаас нь жишин харьцуулалт хийх

- Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхэд ажиглалт хийж үнэлэлт зүгнэлт хийх. Үүнд: Дунд сургуулийн 8-10 ангийн монгол хэл, уран зохиолын сурах бичгийн эхэд задлал хийх.

Сэдэв-4. Эхэд задлал хийх

- Эхэд хэл найруулга, бүтэц, хэлний хэрэглүүрийн талаас нь задлал хийх

- Эхийг зохиомжийн талаас нь задлал хийх нь. Үүнд:

- Эхийн эхлэл гэж юу вэ? Түүний илрэх мөн чанар

- Эхийн өрнөл, түүний зүй тогтол

- Эхийн зангилаа, түүний мөн чанар

- Эхийн тайлал түүний илрэх зүй тогтол

- Эхийн туйл түүний онцлог

- Эхийн төгсгөл түүний мөн чанар тэдгээрийн уялдаа холбоог найруулгын төрөл бүрийн эхэд задлал хийж ажиглалт хийж үнэлэлт, дүгнэлт гаргах. Мөн түүнчлэн хэлний хэрэглүүрийг хэрхэн ашиглах, бүтцийн талаасаа ямар зүй тогтолд орших зэргийг харьцуулж ижил ба төсөөтэй ялгаатай талыг нь гаргах.

Ашиглах материал:

  1. Д.Отгонсүрэн “ Д.Нацагдоржийн зохиолын хэл найруулгын онцлог ”
  2. Д.Байгальсайхан “ Уран зохиол шинжлэлийн удиртгал ”
  3. Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд ” УБ 2003 он
  4. Ю.Мөнх-Амгалан, Б.Пүрэв-Очир, Гулираанз “Монгол хэлний энгийн өгүүлбэр, эхийн онол практикийн зарим асуудал” УБ 1995 он

Хэрэглэгдэхүүн:

  1. Д. Нацагдорж “ Түүвэр зохиол”
  2. Б.Лхагвасүрэн “ Хос уянга” , “ Гашуун өвс” зэрэг шүлгийн түүвэр
  3. Ц. Дамдинсүрэнгийн түүвэр зохиол
  4. Б.Явуухулан “ Түүвэр зохиол”

Сэдэв-5. Эхэд төлөвлөгөө хийх аргачлал

- Ямарч найруулгын эх зохиохдоо юуны өмнө хэрэглэгдэхүүн цуглуулдаг

- Уг хэрэглэгдэхүүнээ бичих гэж байгаа зүйлсийн сэдэв, найруулгын төрлөөр нь ялган зааглах хэрэгтэй.

- Хэрэглэгдэхүүнээ маш оновчтой сонгож ашиглах

- Эх зохиох дараалалыг нарийвчлан тогтоож төлөвлөгөө гарга

- Төлөвлөгөө эх зохиоход чухал үүрэгтэй

- Тодорхой эхэд товч ба дэлгэрэнгүй төлөвлөгөө зохиох

- Бүлэг сэдвийн буюу төрөлжсөн эхийн материал хэрэглэгдэхүүн цуглуулж төлөвлөгөө гаргаж эх зохиох

Ашиглах материал:

  1. Д.Отгонсүрэн “ Эх зохиох товч гарын авлага” УБ 1995 он
  2. Ц.Сүхбаатар “ Найруулан бичих арга ухаан ” УБ 1993 он

Сэдэв-6. Дадлага ажил

- Эхийн холбох хэрэглүүр

- Хэлний ба хэлний бус хэрэглүүрийн тэдгээрийг хэрэглээний талаас нь харьцуулах

- Албан бичгийн найруулгын эхийн холбох хэрэглүүр

- Уран зохиолын найруулгын эхийн холбох хэрэглүүрийн илрэх хэлбэр, илэрихийлэх утга

- Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийн холбох хэрэглүүр, түүний хэлбэр, агуулгын мөн чанар

- Ярианы найруулгын эхийн холбох хэрэглүүр түүний хэлбэр, агуулгын мөн чанар

- Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхийн холбох хэрэглүүр түүний агуулга, хэлбэрийн мөн чанар

- Өгүүлбэрзүйн холбох арга хэрэглүүртэй харьцуулах нь

- Баймж утгын онцлогийг хэлний ба хэлний бус холбох хэрэглүүртэй холбон авч үзэх нь

Ашиглах материал

1. Ю.Мөнх-Амгалан “Монгол хэлний баймжийн ай” 2002 он

2. Ю. Мөнх-Амгалан, Б.Пүрэв-Очир, Гулираанз “Монгол хэлний энгийн өгүүлбэр, эхийн онол практикийн зарим асуудал” УБ 1995 он.

3. М.Базаррагчаа “Монгол хэлний өгүүлбэр” 1987 он.

Сэдэв-7. Хэлзүйн холбох хэрэглүүртэй харьцуулах нь

- Монгол хэлний холбох тогтолцоо түүний холбоо арга, хэрэглүүрийн онцлог

- Үгийг холбох, өгүүлбэрийг холбох арга хэрэглүүрийн талаас нь харьцуулах нь

- Холбох нөхцөл бүтээврийн хэлэнд гүйцэтгэх үүрэг, түүний үүрэг, хэрэглээний талаас нь судлах нь.

- Холбох үгийн хэлэнд гүйцэтгэх үүрэг, түүний хэрэглээ

- Найруулгын төрөл бүрийн эхэд хэлний хэрэглүүр, түүний бүтэх, арга, суурилах холбоо, илрэх хэлбэр, хэрэглээний талаас нь задлал хийж дүгнэлт гаргах, харьцуулалт хийж төсөөтэй ба ялгаатай талыг нь гаргах

Ашиглах материал:

  1. Ю.Мөнх –Амгалан “Монгол хэлний баймжийн ай” 2002 он
  2. Ю. Мөнх-Амгалан, Б.Пүрэв-Очир, Гулираанз “Монгол хэлний энгийн өгүүлбэр, эхийн онол практикийн зарим асуудал” УБ 1995 он.
  3. М.Базаррагчаа “Монгол хэлний өгүүлбэр” 1987 он.
  4. Ц.Өнөрбаян “ ОЦМХ”-ний үгзүй УБ 2004он
  5. “ Монгол хэлний үгзүйн байгуулал” УБ 1967 он
  6. Б.Пүрэв-Очир “ ОЦМХ-2-хий өгүүлбэрзүй” УБ 2002 он

Сэдэв-8 Эхийн агуулга, хэлбэрийн уялдаа холбоо

- Эхийн өнгөн ба гүн бүтэц

- Эхийг хэлбэр буюу өнгөн бүтцийн талаас нь судлах зүй тогтол

- Эхийг агуулга буюу гүн бүтцийн талаас нь судлах нь

- Эхийн агуулга, сэдвийн харьцаа

- Эхэд агуулга, утга санаа, хэлбэр бүтцийн талаас нь задлал хийх

Ашиглах материал:

  1. Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд ” УБ 2003 он
  2. Д.Отгонсүрэн “ Эх зохиох товч гарын авлага” УБ 1995 он
  3. Ц.Сүхбаатар “ Найруулан бичих арга ухаан ” УБ 1993 он

Сэдэв-9. Эхэд хэл, найруулгын талаас задлал хийх

- Уран зохиолын найруулгын эхийн хэл найруулга онцлог

- Уран зохиолын найруулгын эхэд ихэсгэл, багасгал, чимэг үг, адилтгал, зүйрлэл, тойруулал, төлөөлүүлэл, яруу асуулт, яруу хандлага, хүншүүлэл зэргийг хэрхэн ашиглах мөн түүнчлэн шууд бус нэрлэлтийг ашиглах нь

- Албан бичиг, эрдэм шинжилгээ, уран зохиол, сонин нийтлэл, ярианы найруулга хэл найруулгын талаасаа ялгаатай болохыг хэлний баримтаар нотлох

Ашиглах материал:

  1. Д.Отгонсүрэн, Д.Нацагдоржийн зохиолын хэл найруулгын онцлог
  2. Д.Байгалсайхан “ Уран зохиол шинжлэлийн удиртгал”
  3. Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд ” УБ 2003 он

Сэдэв-10. Дадлага ажил

- Эхийн зохиомжийн онцлог

- Эхэд зохиомжийн талаас нь задлал хийж найруулгын төрлөөр харьцуулах нь

- Эх зохиож зохиомжийн талаас нь тодорхойлох

- Зохиомж болон хэл найруулгын талаас нь жишин төсөөтэй ба ялгаатай талыг нь гаргах

Ашиглах материал:

  1. Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд ” УБ 2003 он
  2. Д.Отгонсүрэн “ Эх зохиох товч гарын авлага” УБ 1995 он
  3. Д.Отгонсүрэн “ Сурах бичиг” 9-р анги
  4. М.Базаррагчаа “ Монгол хэлний эхийн тухай” УБ 1969 он
  5. Ц.Сүхбаатар “ Найруулан бичих арга ухаан ” УБ 1993 он
  6. Д.Байгальсайхан “ Уран зохиол шинжлэлийн удиртгал ”
  7. Ц.Сүхбаатар “ Монгол хэлний найруулгазүй” УБ 2004 он

Сэдэв-11. Дадлага ажил

- Эхийг хэлбэрээр нь дөрөв ангилах нь тэдгээрийн уялдаа холбоо, бүтэц, хэлбэр, утга агуулга, холбох хэрэглүүрийн онцлог

- Өгөгдсөн сэдвээр эхийн хэлбэр сонгон бичих нь

1. Хайр сэтгэл

2. Хайр энэрэл

3. Эрдэм, мэдлэг

4. Ухаарахуй, гэгээрэхүй

5. Энэлэл шаналал

6. Хүний мөс, хүний мүс

7. Сэтгэхүй, сэтгэлгээ

Оюутнууд сэдэв сонгон эхийн дөрвөн хэлбэрээр бичиж хэл, найруулга, хэлбэр, агуулга, бүтцийн талаас нь тодорхойлох

Ашиглах материал:

  1. Д.Отгонсүрэн “ Эх зохиох товч гарын авлага” УБ 1995 он
  2. Ц.Сүхбаатар “ Найруулан бичих арга ухаан ” УБ 1993 он
  3. Ц.Сүхбаатар “ Монгол хэлний найруулгазүй” УБ 2004 он

Сэдэв-12. Уран зохиолын эхэд зохиомж, бүтцийн талаас нь задлал хийх

- Уран зохиолын эхийн зохиомж, түүний онцлог бусад найруулгын эхээс ялгагдах мөн чанар

- Уран зохиолын төрөл зүйлд задлал хийх.Тухайлбал: Жүжгийн , туульсын, үргэлжилсэн гүийн хэлбэрээр бичигдсэн эхэд задлал хийж зохиомжийн талаас нь харьцуулах

- Уран зохиолын найруулгын эхийн бүтцийн онцлог, илрэх хэлбэр, утга агуулга, тэдгээрийн мөн чанар

- Оюутан бүр уран зохиолын төрөл зүйлээс нэг нэг эх сонгон авч зохиомж, бүтцийн талаас нь задлал хийж зүгнэлт гаргах бусад судлаачдын санал үгнэлттэй харьцуулах

Ашиглах материал:

  1. Д.Отгонсүрэн, Д.Нацагдоржийн зохиолын хэл найруулгын онцлог
  2. Д.Байгалсайхан “ Уран зохиол шинжлэлийн удиртгал”
  3. Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд ” УБ 2003 он
  4. Ц.Сүхбаатар Г.Вадан “ Найруулгазүйн товч толь ” УБ 1967 он
  5. С.Лочин, Д.Нацагдоржийн “ Эх бичгийн судлалын асуудалд ” УБ 1984 он
  6. Ч.Жачин, Д.Нацагдоржийн “ Гар бичмэлийн судалгаа” УБ 2003 он

Сэдэв-15. Албан бичгийн эхэд задлал хийх, эх зохиох

- Албан бичгийн найруулгын хэл, найруулга, зохиомж, бүтцийн онцлогийг уран зохиолын найруулгын эхтэй харьцуулах

- Албан бичгийн эхэд хэо, найруулга, хэлбэр, бүтэц, зохиомжийн талаас нь задлал хийх

- Албан бичгийн эх зохиох. Тухайлбал: Өргөдөл, өргөмжлөл, батламж бичиг, Цахилгаан

- Албан бичгийн найруулгын эх эхийн ямар хэлбэрээр зонхилон бичигдэх зүй тогтол

Ашиглах материал:

  1. С.Норовсамбуу “ Албан бичгийн уламжлал шинэчлэл” УБ 1963 он
  2. Ц.Сүхбаатар “ Монгол хэлний найруулгазүй” УБ 2004 он
  3. Ц.Отгонсүрэн “ Монгол хэлний найруулгазүй” УБ 1993 он
  4. Ц.Шагдарсүрэн “ Монголчуудын үсэгзүйн товчоо”

Сэдэв-14. Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхийн хэл найруулга, зохиомж, бүтцийн онцлог

- Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхэд задлал хийж бусад эхтэй харьцуулах

- Эрдэм шинжилгээний найруулгын эх зохиох

- Сурах бичгийн найруулгад ажиглалт хийх

- Д.Отгонсүрэнгийн 9-р ангийн монгол хэлний сурах бичгийн агуулгад анализ хийж дүгнэлт гаргах

- Эрдэм шинжилгээний өгүүлэл бичих / тодорхой сэдвээр/

Ашиглах материал:

  1. Ц.Баярсүрэн, Ц.Сүхбаатар, Д.Отгонсүрэн “ Монгол хэлний найруулгын төрөл ” УБ 1990 он
  2. Д.Отгонсүрэн “ Монгол хэлний үгийн сангийн найруулгазүй” УБ 1992 он

Сэдэв-15. Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийн зохиомж, хэл найруулгын онцлог

- Сонин нийтлэлийн эхэд хэл найруулга, зохиомжийн талаас нь задлал хийх

- Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийн найруулгын алдаа түүвэрлэн засах

- Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийг бусад найруулгын эхтэй харьцуулах нь

- Хэвлэл мэдээллийн найруулгад ажиглалт хийж шүүн хэлэлцэх нь

- Өнөө үед түгээмэл ажиглагдаж байгаа хэвлэл мэдээллийн найруулгын ба найруулгын бус алдааны гол хүчин зүйлүүд, түүнээс гарах арга зам

- Сонины хэл найруулга сэдвээр илтгэл бичих / нэг нэг сонин сонгон авах /

Ашиглах материал:

  1. Д.Отгонсүрэн “ Эх зохиох товч гарын авлага” УБ 1995 он
  2. Ц.Сүхбаатар “ Найруулан бичих арга ухаан ” УБ 1993 он
  3. Ц.Сүхбаатар “ Монгол хэлний найруулгазүй” УБ 2004 он

Сэдэв-16. Ярианы найруулгын эхийн онцлог

- Ярианы найруулгын эх бусад эхээс ялгагдах мөн чанар

- Монолог яриа зохиох

- Харилцан яриа зохиох

- Өгүүлэгч этгээдийн сэтгэлийн хөдөлгөөн өнгө аяс ярианы найруулгын эхээр илрэх нь

- Ярианы соёл түүний мөн чанар

- Ярианы найруулгад этгээд, бүдүүлэг, үг хэллэгийг хэрэглэх боловч хязгаартай хэрэглэх нь

- Яриа бичгийн дадлага ажил хийх

Ашиглах материал:

  1. Ц.Сүхбаатар “ Монгол хэлний найруулгазүй” УБ 2004 он
  2. Ж.Төмөрцэрэн “ Монгол хэлний үгсийн сангийн судлал” УБ 2002 он

Арван зургаа. Бие даалтын сэдэв

Долоо хоног

Сэдэв

Цаг

Оноо

I

Эхийн хэлбэр агуулгын уялдаа холбоо

10

3

II

Эхийн хувиргал хйих аргууд

10

4

III

Төрөлжсөн эхийн сан / Тодорхой сэдвээр эх цуглуулж төрлөөр нь ангилах/

10

5

IV

Уран зохиолын эх сонгон авч хэл найруулгын талаас нь задлал хийх

10

4

V

Сонин найруулгын эхийн найруулгын ба найруулгын бус алдаа / жишээ түүвэрлэх /

10

4

VI

Эх судлалын зарим асуудалд / реферат /

10

6

VII

Эх зохиох товч гарын авлага / эхийн хэлбэр сонгон бичих арга/ товхимол /

10

3

VIII

Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд”

10

3

Арван долоо. Уншиж судлах номзүйн жагсаалт:

  1. Ц.Баярсүрэн, Ц.Сүхбаатар, Д.Отгонсүрэн “ Монгол хэлний найруулгын төрөл ” УБ 1990 он
  2. Ц.Сүхбаатар “ Монгол хэлний найруулгазүй” УБ 2004 он
  3. Ж.Төмөрцэрэн “ Монгол хэлний үгсийн сангийн судлал” УБ 2002 он
  4. Д.Отгонсүрэн “ Эх зохиох товч гарын авлага” УБ 1995 он
  5. Ц.Сүхбаатар “ Найруулан бичих арга ухаан ” УБ 1993 он
  6. Ц.Сүхбаатар “ Монгол хэлний найруулгазүй” УБ 2004 он
  7. С.Норовсамбуу “ Албан бичгийн уламжлал шинэчлэл” УБ 1963 он
  8. Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд ” УБ 2003 он
  9. Ц.Сүхбаатар Г.Вадан “ Найруулгазүйн товч толь ” УБ 1967 он
  10. Д.Байгальсайхан “ Уран зохиол шинжлэлийн удиртгал ”
  11. Ц.Өнөрбаян “ ОЦМХ”-ний үгзүй УБ 2004он
  12. Ц.Сүхбаатар Г.Вадан “ Найруулгазүйн товч толь ” УБ 1967 он
  13. С.Лочин, Д.Нацагдоржийн “ Эх бичгийн судлалын асуудалд ” УБ 1984 он
  14. Ч.Жачин, Д.Нацагдоржийн “ Гар бичмэлийн судалгаа” УБ 2003 он
  15. В.В Виноградов “ Стилитика ” Теория поэтической речи 1963 год
  16. Д.Э.Розенталь “ Практическая стилитика русского языка” 1985 год
  17. М.Н Кожика “Стилитика русского языка ”1977 год

Нэг. Индекс. Тext 414

Хоёр. Хичээлийн нэр. Эх судлал

Гурав.Кредит цаг.3.0

Дөрөв.Залгамж холбоо:

Босоо тэнхлэгээр: Монголын уран зохиол, монгол ардын аман зохиол, Логик, соёл судлал, Сурган заах арга, Сэтгэл судлал зэрэг хичээлтэй холбогдоно.

Хэвтээ тэнхлэгээр: Орчин цагийн монгол хэлний авиа зүй, Үгзүй, Хэл шинжлэлийн удиртгал, Монгол бичиг үсгийн түүх, Нутгийн аялгуу судлал, Үгсийн сан судлал, Утгасудлал, зэрэг хэл шинжлэлийн салбар шинжлэх ухааны ойлголттой холбогдоно.

Тав. Хөтөлбөрийн гол үндэслэл

Монгол хэл судлалын чиглэлээр бакалаврын боловсрол эзэмшиж байгаа оюутан юуны өмнө шинжлэх ухааны үндсэн асуудлуудын талаарх зохих мэдлэгтэй, эх хэлний хууль дүрэм, үзэгдлийг хэл шинжлэлийн онолын үүднээс задлан шинжлэх, тайлбарлан дүгнэж чаддаг байх шаардлагаас үүдэн хэлний шаталсан тогтолцоот бүтцийн дээд төвшингийн нэгж болох эхийг онол, практикийн нэгдэлд нь судалдаг энэхүү хичээлийг зайлшгүй судлах ёстой.

Эх судлал нь хэлний бага нэгжүүдийг бүхэлд нь багтаадаг учраас авиа-бүтээвэр-үг-холбоо үг- өгүүлбэр болон завсрын төвшингийн нэгжүүдийн ойлголт багтаасан цогц ойлголт юм. Тиймээс энэхүү цогц ойлголтыг төрөл ба төрөл бус хэлний эх / Тext /-тэй холбон авч үзэж онцлог шинж ялгааг тодруулан үзэхийн зэрэгцээ хэлний бүтэц хэв шинж, хэлзүйн зүй тогтолоос шалтгаалан хэл бүрийн эхийн тухай ойлголт харилцан адилгүй байна.

Монгол хэл залгамал бүтэцтэй хэл учраас монгол хэлний эхийн нэгжүүд бүтэц, хэлбэр, агуулга, хэрэглүүрийнхээ хувьд бусад хэлнээс ялгаатай. Хэл шинжлэлийн хүрээнд эх судлалын асуудал бусад салбар шинжлэх ухаантай харьцуулбал харьцангуй бага хийгдсэн гэж болох юм.

Зургаа. Хөтөлбөрийн зорилго

Монгол хэл-уран зохиолын багш, Англи-Монгол хэлний судлаач, багш мэргэжлээр суралцаж байгаа оюутнууд эх судлалын гол үндсэн зангилаа асуудлууд, онол хууль зүй тогтол, эхийг хэлэхүйн талаас судлан шинжлэх, эхэд хувиргал хийх, эх судлалын асуудлыг шинжлэх ухааны үүднээс үнэн зөв тайлбарлан өөр бусад хэлний ижил төстэй үзэгдэлтэй жишин харьцуулах, мөн ялгаатай талыг гарган онолын үүднээс тайлбарлан дүгнэлт гаргадаг хэлний наад захын асуудлыг бие даан шийдвэрлэдэг чадвартай болдог.

Долоо.Хөтөлбөрийг хэрэгжүүэх зорилтууд

- Хэлзүй, Найруулга зүй, Үгийн гарал, Түүхэн хэлзүй, хэлний авиа үзэгдлийг шинжлэх ухааны онолын үндэстэйгээр тайлбарладаг болох

- Утга зохиолын хэлний найруулгын эхийг зохиомж, бүтцийн талаас харьцуулан тайлбарлан дүгнэлт гаргаж сурах

- Эхийн хэлбэр сонгон эх зохиож сурах

- Төрөлх хэлээ өөр бусад хэлтэй зэрэгцүүлж түүний төстэй, ялгаатай талыг онолын үүднээс хэлний баримтанд тулгуурлан тайлбар өгөх чадварт суралцах

Найм. Тодорхойлолт

Тодорхой төгс утга санаа илтгэсэн хэд хэдэн өгүүлбэрийн цогцоос бүтсэн эхийг хэл, хэлэхүй, мэдэхүүн, мэдэгдэхүүний талаас нь судлахыг эх судлал гэнэ.

Ес. Сургалт явуулах ерөнхий аргазүй

  1. Хичээлийг батлагдсан стандарт төлөвлөгөөний дагуу шинжлэх ухааны өндөр төвшинд явуулна.
  2. Сургалтын төлөвлөгөөнд долоо хоногт 8 цаг орохоор тусгагдсаны онол дадлагын харьцаа 32/32 байхаар сэдэвчилсэн төлөвлөгөө хийгдсэн болно.
  3. Сургалтын орчин үеийн идэвхтэй аргазүйгээр оюутнууд хамтран ажиллах, бие даан ажиллах, тогтолцоо гаргах, жишин харьцуулалт хийх, асуудал дэвшүүлэн шийдвэрлэх гэх зэргээр охол практикийг хослуулан суралцагчдын хэрэгцээ сонирхолд тулгуурлан шинжлэх ухаан, хэрэглээний зохих төвшинд заана.
  4. Бүлэг сэдэв бүрийг үзэж судалсны дараа амаар болон бичгээр шалгалт авч оюутнуудын мэдлэг чадварт үнэлгээ өгч дүгнэнэ.
  5. Суралцагдын мэдлэг чадвар, рэрэгцээ сонирхолд тохируулан даалгавар, бие даалт өгч явцын үнэлгээг тогтмолжуулна.
  6. Мэдлэг эзэмшиж буй байдал, онолын мэдлэгээ бүтээлчээр хэрэглэх чадварт суралцах.

Арав. Нөөц хэрэглэгдэхүүн

- Үзүүлэн таниулах материал

- Кодоскоп

- Слайд

- Ном сурах бичиг

- Гарын авлага

- Зөвлөмж

- Утга зохиолын хэлний баримт хэрэглэгдэхүүн болон ярианы найруулгын хэрэглэгдэхүүнүүд

Арван нэг. Үнэлгээний хэлбэр

Хөтөлбөрийн зорилго, зорилтын биелэлт, хэрэгжилтийг дүгнэн гүйцэтгэлийг үнэлэхдээ “ НУДС-ийн оюутныг үнэлэх журам”-ыг үндэслэн хичээлийн ирц, бие даалн гүйцэтгэсэн ажлын биелэлт, хичээлийн явцад авсан үнэлгээ, улирлын явцад тогтоосон мэдлэг чадварын төвшин, улирлын эцэст авсан шалгалтын дүнг рейтингийн оноогоор тооцно.

A- Хичээлийн ирц -20 оноо

B- Бие даалт -30 оноо

C- Хичээлийн явц, идэвх-20 оноо

Улирлын шалгалт- 30 оноо

Арван хоёр. Сэдэвчилсэн төлөвлөгөө

Долоо хоног

Сэдэвчилсэн төлөвлөгөө

Цаг

I

Лекц: Эх судлал, түүний судлагдахуун

Семинар: Дадлага ажил

2:2

II

Лекц: Эхийн хэл ба хэлэхүйд гүйцэтгэх үүрэг

Семинар:Эхийн хувиргал хийх

2:2

III

Лекц: Эхийн бүтэц, тогтолцоо

Семинар: Эхийн найруулга, хэрэглээ

2:2

IV

Лекц: Эхийн нэгжүүд, түүний холбох хэрэглүүр

Семинар: Эхэд задлал хийх

2:2

V

Лекц: Эхийн төлөвлөгөө

Семинар: Эхэд төлөвлөгөө хийх аргачлал

2:2

VI

Лекц: Эхийн найруулга аман ба бичгийн эх

Семинар: Дадлага ажил

2:2

VII

Лекц: Эхийн хэв маяг

Семинар: Хэлзүйн холбох хэрэглүүртэй харьцуулах нь

2:2

VIII

Лекц: Эхийн сэдэв

Семинар: Эхийн агуулга, хэлбэрийн уялдаа холбоо

2:2

IX

Лекц: Эхэд тавигдах шаардлага

Семинар: Эхэд хэл, найруулгын талаас задлал хийх

2:2

X

Лекц: Эхийн зохиомжийн онцлог

Семинар: Дадлага ажил

2:2

XI

Лекц: Эхийн хэлбэрүүд тэдгээрийн онцлог

Семинар: Дадлага ажил

2:2

XII

Лекц: Уран зохиолын найруулгын эх

Семинар: Уран зохиолын эхэд зохиомж, бүтцийн талаас нь задлал хийх

2:2

XIII

Лекц: Албан бичгийн найруулгын эх

Семинар: Албан бичгийн эхэд задлал хийх, эх зохиох

2:2

XIV

Лекц: Эрдэм шинжилгээний найруулгын эх

Семинар: Дадлага ажил

2:2

XV

Лекц: Сонин нийтлэлийн найруулгын эх

Семинар: Дадлага ажил

2:2

XVI

Лекц: Ярианы найруулгын эхийн бүтэц, агуулга, хэлбэр

Семинар: Дадлага ажил

2:2

Арав гурав. Хичээлийн агуулга

Арван дөрөв. Лекцийн сэдэв, товч агуулга

Сэдэв-1. Эхийн тухай ойлголт

- Эхийн тухай онол ба эх судлалын шинжлэх ухааны үндсэн судлагдахуун салбар ухаанаас ялгагдах мөн чанар

- Эхийг дөрвөн талаас нь судлах зүй тогтол

- Эхийн үндсэн нэгжүүд, тэдгээрийн тогтолцоо, уялдаа холбоо

- Эхийн судлагдсан байдал

- Эхийн хэлэнд гүйцэтгэх үүрэг

- Эх судлалын үүсэл, хөгжил

- Эх хэлний төвшингийн нэгж үү, хэлэхүйн төвшингийн нэгж үү?

- Эхийн цогц байдалд нь авч судлахын утга учир

Сэдэв-2. Эхийн хэл ба хэлэхүйд гүйцэтгэх үүрэг

- Хэлний ойлголтыг хэл, хэлэхүйн талаас нь судалж ирсэн уламжлал

- Эхийг хэлний буюу загварт шинжээс авч судлахын ач холбогдол, хэлэхүйн талаас судлахаас ялгагдах онцлог

- Эхийн бүтцийг эхлэл, өрнөл, төгсгөл гэж үзэх зүй тогтол

- Онцолбор , дэвсвэр гишүүдийг эхийн ойлголттой холбож үзэх нь

- Эхийн харилцах төвшинд гүйцэтгэх үүрэг

Сэдэв-3. Эхийн бүтэц, тогтолцоо

- Эхийг бүрэлдүүлж байгаа үндсэн элементүүд болон тэдгээрийн уялдаа холбоо

- Цогцолборын тухай, бусад эхийн нэгжүүдээс ялгагдах онцлог

- Мөчлөгийн тухай бусад эхийн нэгжүүдээс ялгагдах онцлог шинж

- Үгэлбэр түүний бүтэх арга, хэрэглүүр, үүрэг, онцлог шинж

- Цуваа харьцаа, хам харьцаа тэдгээрийг эхийн бүтэц буюу нэгжүүдтэй холбон авч үзэх

- Эрдэмтдийн үзэл баримтлал, тэдгээрийг хооронд харьцуулах

- Эхийн нийлмэл эхийн тухай

- Цогцолборыг хэмжээ илэрхийлэх утга санаагаар нь бичил, дэлгэр эх гэж ангилах зүй тогтол хийгээд тэдгээрийн утга, үүрэг, хэлбэр, бүтэц

- Түүхэн ба түүхэн бус мөчлөг

Сэдэв-4. Эхийн нэгжүүд, түүний холбох хэрэглүүр

- Эхийн нэгжүүд нь хэлбэр, агуулгаар илэрдэг болх нь

- Хэлний хэрэглүүрүүдийг утга, хэлбэр, үүргийн талаас нь ангилах

Хэлний холбох хэрэглүүр

- Хэлзүйн холбох хэрэглүүр

- Утгазүйн холбох хэрэглүүр

- Үгийн сангийн холбох хэрэглүүр

- Зохиомж бүтцийн холбох хэрэглүүр түүний онцлог шинж

Хэлний бус холбох хэрэглүүр

- Ярианы эхэд дохио зангаа, хэлэхүйн орчин болон бусад хэрэглүүрийг хамруулж үзэх нь

Хэлний холбох хэрэглүүрийг гадаад ба дотоод гэж ангилах нь

- Үүргийн талаас зэрэгцүүлэн, угсруулан холбох гэх зэргээр ангилах зүй тогтол

- Мөн зарим нэг өвөрмөц хэрэглүүрээр илрэх онцлог

Сэдэв-5. Эхийн төлөвлөгөө

- Төлөвлөгө гэж юу вэ? Түүний мөн чанар, үүрэг, хэрэглээ

- Сэдэв сонгохын учир холбогдол

- Төлөвлөгөөг товч, дэлгэрэнгүй гэж ангилах нь

- Төлөвлөгөөг бичих хэлбэр. Үүнд:

-Асуултын хэлбэрээр

-Гарчиг хэлбэрээр

-Хүүрнэх өгүүлбэрээр

Сэдэв-6. Эхийн найруулга аман ба бичгийн эх

- Аман ярианы хэл түүний мөн чанар

- Бичгийн хэл түүний мөн чанар

- Аман ярианы хэл, бичгийн хэлний адил ба төсөөтэй тал

- Ярианы хэлийг ангилах нь. Үүнд:

1. Ганцаар яриа буюу монологи яриа

2. Харилцан яриа буюу диалоги яриа

3. Олны яриа буюу полилоги

- Бичгийн эхийн найруулгын хэлбэрээр буюу зориулалтаар нь ангилах

1. Албан бичгийн найруулгын эх

2. Уран зохиолын найруулгын эх

3. Эрдэм шинжилгээний найруулга

4. Сонин нийтлэлийн найруулгын эх

- Эхийн найруулгад тавигдах шаардлагууд

Сэдэв-7. Эхийн сэдэв

- Эхийн сэдэв гэж юу вэ? Түүнийг агуулгатай харьцуулж үзэх нь

- Эхийн агуулга, хэлбэрийн нэгдэл, тэдгээрийн уялдаа холбоо

- Эхийн ерөнхий сэдэв, түүний онцлог шинж

- Дэд сэдэв түүний онцлог шинж

- Эхийн хөтөлбөржилт, түүний мөн чанар

Сэдэв-8. Эхийн хэв маяг

- Эхийг хэв маягаар бүлэглэн үзэхийн утга учир

- Эхийг агуулгаар нь бүлэглэн үзэх, тэдгээрийн онцлог, илрэх зүй тогтол

- Эхийг найруулгын төрлөөр ангилж үзэхийн ач холбогдол

- Эх зохиогчийн өгүүлэхүүн зорилго буюу хэв маягийн ангилал

- Эрдэмтдийн үзэл баримтлал, санал дүгнэлтийг хооронд нь харьцуулах нь

Сэдэв-9. Эхэд тавигдах шаардлаг

- Эхэд тавигдах ерөнхий шаардлагууд, судлаачдын үзэл баримтлал

- Эхийн найруулгын шаардлага

1. Сэдэв агуулга тохирсон эсэх

2. Үгээ оновчтой сонгосон эсэх

3. Үг, өгүүлбэрийн тохиолдох байрыг хэрхэн сонгох зэрэг тавигдах шаардлагууд

Үгийг онож сонгоход анхаарах зүйл

  1. Үгийн үндсэн ба салаа тодорхой ба хийсвэр утга, шууд ба шилжсэн утгын ялгааг таних
  2. Найруулгын төрөл найруулгын өнгө аяст тухайн үг ямар утгаар орвол зохихыг мэдэх
  3. Үгийг найруулгад маш оновчтой хэрэглэх
  4. Зохион найруулах чадвар дадал эзэмших

Үндсэн шаардлага

- Хэлзүйн хэм хэмжээ тохирсон байх

- Хэлний хэлбэр зөв сонгох

- Өгүүлбэрийн нэг хэлбэр давтагдахгүй байх

- Учирзүйгээр зөв нөхцөлдсөн байх

Сэдэв-10. Хүүрнэмж, тоочимж хэлбэрийн эхийн онцлог

- Хүүрнэмж хэлбэрийн эхийн бүтэц, хэв шинж, илрэх хэлбэр, утга санаа, бусад хэлбэрийн эхээс ялгагдах мөн чанар зүй тогтол

- Тоочимж хэлбэрийн эх зохиолд баримтлах зарчим

- Тоочимж хэлбэрийн эхийн бүтэц, хэв шинж, илрэх хэлбэр, утга санаа, бусад хэлбэрийн эхээс ялгагдах онцлог

- Хэлний хэрэглүүрийг хүүрнэмж, тоочимж хэлбэрийн эхэд ашиглах нь

Сэдэв-11. Эргэцүүлэмж, тайлбарламж хэлбэрийн эхийн онцлог

- Эргэцүүлэмж хэлбэрийн эх, түүний хэв шинж, илрэх хэлбэр, утга санаа, бусад эхийн хэлбэртэй харьцуулах нь

- Эргэцүүлэмж нь баталгаа, батлах зүйлээс бүтэх нь

- Тайлбарламж хэлбэрийн эхийн бүтэц, илрэх хэлбэр, утга санаа, бусад хэлбэрийн эхтэй харьцуулах нь

- Тайлбарлах зүйл, түүнийг дэлгэрүүлэх хэсэг дүгнэлт гэсэн хэсэгтэй болох нь

- Хэлний хэрэглүүрийг эргэцүүлэмж, тоочимж хэлбэрийн эхэд ашиглах нь

- Эссетэй эргэцүүлэмжийг харьцуулах нь

Сэдэв-12. Уран зохиолын найруулгын эхийн онцлог

- Уран зохиолын найруулга, түүний мөн чанар, судлагдсан бйадал

- Уран зохиолын найруулгын эхийн бүтэц, хэв шинж, илрэх хэлбэр, зохиомжийн онцлог

- Уран зохиолын эхийн найруулгад тавигдах шаардлага

- Уран зохиолын найруулгын эхийн сэдэв, агуулгын харьцаа

- Уран зохиолын найруулгад авианы хэрэглүүр, хэвшмэл хэллэгийг хэрэглэх нь

- Уран зохиолын найруулгын эх загварт бус найруулгад хамруулж үзэх нь

Сэдэв-13. Албан бичгийн найруулгын эхийн онцлог

- Албан бичгийн найруулгын эхийн хэрэглээ, үүрэг, бүтэц, хэв шинж, тавигдах шаардлага

- Албан бичгийн найруулгын талаарх эрдэмтдийн санао, үзэл баримтлал

- Албан бичгийн найруулгын эхийн бусад найруулгын эхээс ялгагдах онцлог

- Албан бичгийн найруулгын эхийн холбох хэрэглүүр

- Албан бичгийн найруулгын эхийн сэдэьв, агуулгын харьцаа, хэлзүйн хэм хэмжээ, найруулгазүйн хэм хэмжээ

- Албан бичгийн найруулгын эх нь эхийн хэлбэрээрээ бичих зүй тогтол

Сэдэв-14. Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхийн онцлог

- Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхийн бүтэц, тогтолцоо, хэв шинж, судлагдсан байдал

- Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхийн үүрэг, хэрэглээ, утга санаа

- Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхэд тавигдах шаардлага, эхийн нэгжүүдийн холбох хэрэглүүр

- Эрдэм шинжилгээний найруулгын эх, бусад найруулгын эхээс ялгагдах онцлог шинж

- Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхийн хэл, найруулгын онцлог

Сэдэв-15. Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийн онцлог

- Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийн бүтэц, тогтолцоо, хэв шинж, судлагдсан байдал

- Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийн үүрэг, хэрэглээ, утга санаа, сэдэв, агуулгын харьцаа

- Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийн хэлний онцлог

- Сонин нийтлэлийн найруулгын эхэд тавигдах шаардлага

- Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийг хэл, хэлэхүй, мэдэх, мэдэхүүний талаас нь судлах нь

- Үгийн сан, хэлзүй, утгазүйн онцлог шинжүүд

Сэдэв-16. Ярианы найруулгын эх түүний онцлог

- Ярианы найруулгын онцлог, бүтэц хэв шинж, илрэх хэлбэр тогтолцоо, дээд, доод, дунд найруулгын үгсийн онцлог

- Ярианы найруулгад тавигдах шаардлага, хэм хэмжээ

- Олон нийтийн ярианы онцлог түүнд тавигдах шаардлага

- Этгээд болон бүдүүлэг үг хэллэгийг ярианы найруулгад ашиглах зүй тогтол тэдгээрийн онцлог

Арван тав. Семинарын сэдэв, агуулга

Сэдэв-1. Эх зохиох дадлага ажил

- Өгөгдсөн сэдвээр эх зохиох

Эхийг хэлбэр сонгон бичих. Үүнд:

- Хүүрнэмж хэлбэрийн эх зохиох

- Тайлбарламж хэлбэрийн эх зохиох

- Тоочимж хэлбэрийн эх зохиох

- Эргэцүүлэмж хэлбэрийн эх зохиох

Нэг сэдвийн эхийг дөрвөн хэлбэрээр бичих.

Ашиглах материал:

  1. Д.Отгонсүрэн “ эх зохиох товч гарын авлага” УБ 1995
  2. Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд” 2003 он
  3. Д.Отгонсүрэн “ Сурах бичиг” 9-р анги
  4. М.Базаррагчаа “ монгол хэлний эхийн тухай ” УБ 1969 он
  5. Ц.Сүхбаатар “ Найруулан бичих арга ухаан ” УБ 1993 он
  6. Д.Бадамдорж “ Монгол хэлний утга судлал” гутгаар дэвтэр УБ 2002 он

Сэдэв-2. Эхийн хувиргал хийх

- Эхэд хувиргал хийх нь, хувиргал хийх аргууд

- Эхэд хэлний талаас зогсонги талаас нь хувиргал хийх, тэдгээрийн илрүүлэх онцлог

- Эхэд хэлэхүйн талаас буюу хөдлөнги талаас нь хувиргал хийх

- Эхийн хувиргалыг хийхэд өгүүлбэрийг гишүүдийн байрлалыг өөрчлөх нь

- Эхийг хувиргахад мэдээллийн гишүүд онцолбор, дэвсвэрийн гүйцэтгэх үүрэг

- Эхийг хувиргахад агуулга буюу утга санаанд өөрчлөгдөх зүй тогтол

Дадлага ажил:

o Уран зохиолын найруулгын хэрэглэгдэхүүн болох үргэлжилсэн үгийн зохиолын эхэд хувиргал хийхё

- Албан бичгийн найруулгын эхэд хэл ба хэлэхүйн талаас нь хувиргал хийх

- Ярианы найруулгын эхэд хэл, хэлэхүйн талаас нь хувиргал хийж бусад найруулгын төрөлтэй харьцуулах нь

- Сонин нийтлэл ба эрдэм шинжилгээний найруулгын эхэд хэл хэлэхүйн талаас нь хувиргал хийх бусад найруулгын эхтэй харьцуулалт хийх үнэлэлт дүгнэлт гаргах

Ашиглах материал:

  1. Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд” УБ 2003 он
  2. Б.Пүрэв-Очир “ ОЦМХ-ний өгүүлбэрзүй” УБ 2002 он
  3. Ц.Сүхбаатар “ Монгол хэлний найруулга зүй ” УБ 2004 он
  4. Ц.Сүхбаатар “ Сүегэр хэмээх найруулбарын тухай ”

Сэдэв-3. Эхийн найруулга, хэрэглээ

-Эхийн найруулан бичих зүй тогтол, найруулгын төрлөөр бичихэд анхаарах зүйл. Тухайлбал:

- Загвар ба загварт бус найруулгын төрлөөр эхийг бичихдээ үг, хэллэгийг маш оновчтой сонгон хэрэглэх шаардлага тавигддаг учраас загварт найруулгаар бичигдэх эхийг бичихдээ харь ярианы үг хэллэгийг хязгаарлагдмал хэрэглэдэг онцлогтой. Тиймээс загварт найруулгын эхэд гол төлөв албархаг, хүндэтгэлийн үг хэллэгийг ашиглан бичдэг зүй тогтолтой юм.

- Загварт бус найруулгын төрлөөр бичигдэх эхэд харь ярианы болон этгээд бүдүүлэг, мэргэжлийн үг хэллэгийг ашиглан бичиж болдог онцлогтой юм.

- Эх гэдэг хэлний шаталсан тогтолцоот бүтцийн хамгийн дээд төвшингийн нэгж учраас хэрэглэгдэх хэрэглээний, илэрхийлэх утга санаа, бүтцийн хувьд нэгдмэл цогц зүйл юм.

Дадлага ажил:

- Аман ярианы эхэд задлал хийж хэл, найруулга, бүтэц, хэлбэр, агуулгад ажиглалт хийх

- Бичгийн хэлний эхэд бүтэц, хэлбэр, утга, хэл, найруулгад ажиглалт хийж аман ярианы эхтэй харьцуулан судлах, дүгнэлт гаргах

Ашиглах материал:

  1. Ц.Сүхбаатар, Ц.Баярсүрэн, Д.Отгонсүрэн “ монгол хэлний найруулгын төрөл” УБ 1990 он
  2. Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд ” Уб 2003 он

Хэрэглэгдэхүүн:

- Утга зохиолын хэлний төрөл бүрийн найруулгын эхүүд

- Уран зохиол /үргэлжилсэн үгийн, туульсын, жүжгийн зохиолууд/ найруулгын эх

- Сонин нийтлэлийн / Ардын эрх, Өнөдөр, Сэрүүлэг, Зууны мэдээ, зар мэдээ, утга зохиол урлаг, сурагч, хонгор зул/ зэрэг хэвлэл мэдээллийн эхэд хэл, найруулга, бүтэц, утга санаа, хэлбэрийн талаас нь жишин харьцуулалт хийх

- Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхэд ажиглалт хийж үнэлэлт зүгнэлт хийх. Үүнд: Дунд сургуулийн 8-10 ангийн монгол хэл, уран зохиолын сурах бичгийн эхэд задлал хийх.

Сэдэв-4. Эхэд задлал хийх

- Эхэд хэл найруулга, бүтэц, хэлний хэрэглүүрийн талаас нь задлал хийх

- Эхийг зохиомжийн талаас нь задлал хийх нь. Үүнд:

- Эхийн эхлэл гэж юу вэ? Түүний илрэх мөн чанар

- Эхийн өрнөл, түүний зүй тогтол

- Эхийн зангилаа, түүний мөн чанар

- Эхийн тайлал түүний илрэх зүй тогтол

- Эхийн туйл түүний онцлог

- Эхийн төгсгөл түүний мөн чанар тэдгээрийн уялдаа холбоог найруулгын төрөл бүрийн эхэд задлал хийж ажиглалт хийж үнэлэлт, дүгнэлт гаргах. Мөн түүнчлэн хэлний хэрэглүүрийг хэрхэн ашиглах, бүтцийн талаасаа ямар зүй тогтолд орших зэргийг харьцуулж ижил ба төсөөтэй ялгаатай талыг нь гаргах.

Ашиглах материал:

  1. Д.Отгонсүрэн “ Д.Нацагдоржийн зохиолын хэл найруулгын онцлог ”
  2. Д.Байгальсайхан “ Уран зохиол шинжлэлийн удиртгал ”
  3. Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд ” УБ 2003 он
  4. Ю.Мөнх-Амгалан, Б.Пүрэв-Очир, Гулираанз “Монгол хэлний энгийн өгүүлбэр, эхийн онол практикийн зарим асуудал” УБ 1995 он

Хэрэглэгдэхүүн:

  1. Д. Нацагдорж “ Түүвэр зохиол”
  2. Б.Лхагвасүрэн “ Хос уянга” , “ Гашуун өвс” зэрэг шүлгийн түүвэр
  3. Ц. Дамдинсүрэнгийн түүвэр зохиол
  4. Б.Явуухулан “ Түүвэр зохиол”

Сэдэв-5. Эхэд төлөвлөгөө хийх аргачлал

- Ямарч найруулгын эх зохиохдоо юуны өмнө хэрэглэгдэхүүн цуглуулдаг

- Уг хэрэглэгдэхүүнээ бичих гэж байгаа зүйлсийн сэдэв, найруулгын төрлөөр нь ялган зааглах хэрэгтэй.

- Хэрэглэгдэхүүнээ маш оновчтой сонгож ашиглах

- Эх зохиох дараалалыг нарийвчлан тогтоож төлөвлөгөө гарга

- Төлөвлөгөө эх зохиоход чухал үүрэгтэй

- Тодорхой эхэд товч ба дэлгэрэнгүй төлөвлөгөө зохиох

- Бүлэг сэдвийн буюу төрөлжсөн эхийн материал хэрэглэгдэхүүн цуглуулж төлөвлөгөө гаргаж эх зохиох

Ашиглах материал:

  1. Д.Отгонсүрэн “ Эх зохиох товч гарын авлага” УБ 1995 он
  2. Ц.Сүхбаатар “ Найруулан бичих арга ухаан ” УБ 1993 он

Сэдэв-6. Дадлага ажил

- Эхийн холбох хэрэглүүр

- Хэлний ба хэлний бус хэрэглүүрийн тэдгээрийг хэрэглээний талаас нь харьцуулах

- Албан бичгийн найруулгын эхийн холбох хэрэглүүр

- Уран зохиолын найруулгын эхийн холбох хэрэглүүрийн илрэх хэлбэр, илэрихийлэх утга

- Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийн холбох хэрэглүүр, түүний хэлбэр, агуулгын мөн чанар

- Ярианы найруулгын эхийн холбох хэрэглүүр түүний хэлбэр, агуулгын мөн чанар

- Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхийн холбох хэрэглүүр түүний агуулга, хэлбэрийн мөн чанар

- Өгүүлбэрзүйн холбох арга хэрэглүүртэй харьцуулах нь

- Баймж утгын онцлогийг хэлний ба хэлний бус холбох хэрэглүүртэй холбон авч үзэх нь

Ашиглах материал

1. Ю.Мөнх-Амгалан “Монгол хэлний баймжийн ай” 2002 он

2. Ю. Мөнх-Амгалан, Б.Пүрэв-Очир, Гулираанз “Монгол хэлний энгийн өгүүлбэр, эхийн онол практикийн зарим асуудал” УБ 1995 он.

3. М.Базаррагчаа “Монгол хэлний өгүүлбэр” 1987 он.

Сэдэв-7. Хэлзүйн холбох хэрэглүүртэй харьцуулах нь

- Монгол хэлний холбох тогтолцоо түүний холбоо арга, хэрэглүүрийн онцлог

- Үгийг холбох, өгүүлбэрийг холбох арга хэрэглүүрийн талаас нь харьцуулах нь

- Холбох нөхцөл бүтээврийн хэлэнд гүйцэтгэх үүрэг, түүний үүрэг, хэрэглээний талаас нь судлах нь.

- Холбох үгийн хэлэнд гүйцэтгэх үүрэг, түүний хэрэглээ

- Найруулгын төрөл бүрийн эхэд хэлний хэрэглүүр, түүний бүтэх, арга, суурилах холбоо, илрэх хэлбэр, хэрэглээний талаас нь задлал хийж дүгнэлт гаргах, харьцуулалт хийж төсөөтэй ба ялгаатай талыг нь гаргах

Ашиглах материал:

  1. Ю.Мөнх –Амгалан “Монгол хэлний баймжийн ай” 2002 он
  2. Ю. Мөнх-Амгалан, Б.Пүрэв-Очир, Гулираанз “Монгол хэлний энгийн өгүүлбэр, эхийн онол практикийн зарим асуудал” УБ 1995 он.
  3. М.Базаррагчаа “Монгол хэлний өгүүлбэр” 1987 он.
  4. Ц.Өнөрбаян “ ОЦМХ”-ний үгзүй УБ 2004он
  5. “ Монгол хэлний үгзүйн байгуулал” УБ 1967 он
  6. Б.Пүрэв-Очир “ ОЦМХ-2-хий өгүүлбэрзүй” УБ 2002 он

Сэдэв-8 Эхийн агуулга, хэлбэрийн уялдаа холбоо

- Эхийн өнгөн ба гүн бүтэц

- Эхийг хэлбэр буюу өнгөн бүтцийн талаас нь судлах зүй тогтол

- Эхийг агуулга буюу гүн бүтцийн талаас нь судлах нь

- Эхийн агуулга, сэдвийн харьцаа

- Эхэд агуулга, утга санаа, хэлбэр бүтцийн талаас нь задлал хийх

Ашиглах материал:

  1. Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд ” УБ 2003 он
  2. Д.Отгонсүрэн “ Эх зохиох товч гарын авлага” УБ 1995 он
  3. Ц.Сүхбаатар “ Найруулан бичих арга ухаан ” УБ 1993 он

Сэдэв-9. Эхэд хэл, найруулгын талаас задлал хийх

- Уран зохиолын найруулгын эхийн хэл найруулга онцлог

- Уран зохиолын найруулгын эхэд ихэсгэл, багасгал, чимэг үг, адилтгал, зүйрлэл, тойруулал, төлөөлүүлэл, яруу асуулт, яруу хандлага, хүншүүлэл зэргийг хэрхэн ашиглах мөн түүнчлэн шууд бус нэрлэлтийг ашиглах нь

- Албан бичиг, эрдэм шинжилгээ, уран зохиол, сонин нийтлэл, ярианы найруулга хэл найруулгын талаасаа ялгаатай болохыг хэлний баримтаар нотлох

Ашиглах материал:

  1. Д.Отгонсүрэн, Д.Нацагдоржийн зохиолын хэл найруулгын онцлог
  2. Д.Байгалсайхан “ Уран зохиол шинжлэлийн удиртгал”
  3. Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд ” УБ 2003 он

Сэдэв-10. Дадлага ажил

- Эхийн зохиомжийн онцлог

- Эхэд зохиомжийн талаас нь задлал хийж найруулгын төрлөөр харьцуулах нь

- Эх зохиож зохиомжийн талаас нь тодорхойлох

- Зохиомж болон хэл найруулгын талаас нь жишин төсөөтэй ба ялгаатай талыг нь гаргах

Ашиглах материал:

  1. Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд ” УБ 2003 он
  2. Д.Отгонсүрэн “ Эх зохиох товч гарын авлага” УБ 1995 он
  3. Д.Отгонсүрэн “ Сурах бичиг” 9-р анги
  4. М.Базаррагчаа “ Монгол хэлний эхийн тухай” УБ 1969 он
  5. Ц.Сүхбаатар “ Найруулан бичих арга ухаан ” УБ 1993 он
  6. Д.Байгальсайхан “ Уран зохиол шинжлэлийн удиртгал ”
  7. Ц.Сүхбаатар “ Монгол хэлний найруулгазүй” УБ 2004 он

Сэдэв-11. Дадлага ажил

- Эхийг хэлбэрээр нь дөрөв ангилах нь тэдгээрийн уялдаа холбоо, бүтэц, хэлбэр, утга агуулга, холбох хэрэглүүрийн онцлог

- Өгөгдсөн сэдвээр эхийн хэлбэр сонгон бичих нь

1. Хайр сэтгэл

2. Хайр энэрэл

3. Эрдэм, мэдлэг

4. Ухаарахуй, гэгээрэхүй

5. Энэлэл шаналал

6. Хүний мөс, хүний мүс

7. Сэтгэхүй, сэтгэлгээ

Оюутнууд сэдэв сонгон эхийн дөрвөн хэлбэрээр бичиж хэл, найруулга, хэлбэр, агуулга, бүтцийн талаас нь тодорхойлох

Ашиглах материал:

  1. Д.Отгонсүрэн “ Эх зохиох товч гарын авлага” УБ 1995 он
  2. Ц.Сүхбаатар “ Найруулан бичих арга ухаан ” УБ 1993 он
  3. Ц.Сүхбаатар “ Монгол хэлний найруулгазүй” УБ 2004 он

Сэдэв-12. Уран зохиолын эхэд зохиомж, бүтцийн талаас нь задлал хийх

- Уран зохиолын эхийн зохиомж, түүний онцлог бусад найруулгын эхээс ялгагдах мөн чанар

- Уран зохиолын төрөл зүйлд задлал хийх.Тухайлбал: Жүжгийн , туульсын, үргэлжилсэн гүийн хэлбэрээр бичигдсэн эхэд задлал хийж зохиомжийн талаас нь харьцуулах

- Уран зохиолын найруулгын эхийн бүтцийн онцлог, илрэх хэлбэр, утга агуулга, тэдгээрийн мөн чанар

- Оюутан бүр уран зохиолын төрөл зүйлээс нэг нэг эх сонгон авч зохиомж, бүтцийн талаас нь задлал хийж зүгнэлт гаргах бусад судлаачдын санал үгнэлттэй харьцуулах

Ашиглах материал:

  1. Д.Отгонсүрэн, Д.Нацагдоржийн зохиолын хэл найруулгын онцлог
  2. Д.Байгалсайхан “ Уран зохиол шинжлэлийн удиртгал”
  3. Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд ” УБ 2003 он
  4. Ц.Сүхбаатар Г.Вадан “ Найруулгазүйн товч толь ” УБ 1967 он
  5. С.Лочин, Д.Нацагдоржийн “ Эх бичгийн судлалын асуудалд ” УБ 1984 он
  6. Ч.Жачин, Д.Нацагдоржийн “ Гар бичмэлийн судалгаа” УБ 2003 он

Сэдэв-15. Албан бичгийн эхэд задлал хийх, эх зохиох

- Албан бичгийн найруулгын хэл, найруулга, зохиомж, бүтцийн онцлогийг уран зохиолын найруулгын эхтэй харьцуулах

- Албан бичгийн эхэд хэо, найруулга, хэлбэр, бүтэц, зохиомжийн талаас нь задлал хийх

- Албан бичгийн эх зохиох. Тухайлбал: Өргөдөл, өргөмжлөл, батламж бичиг, Цахилгаан

- Албан бичгийн найруулгын эх эхийн ямар хэлбэрээр зонхилон бичигдэх зүй тогтол

Ашиглах материал:

  1. С.Норовсамбуу “ Албан бичгийн уламжлал шинэчлэл” УБ 1963 он
  2. Ц.Сүхбаатар “ Монгол хэлний найруулгазүй” УБ 2004 он
  3. Ц.Отгонсүрэн “ Монгол хэлний найруулгазүй” УБ 1993 он
  4. Ц.Шагдарсүрэн “ Монголчуудын үсэгзүйн товчоо”

Сэдэв-14. Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхийн хэл найруулга, зохиомж, бүтцийн онцлог

- Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхэд задлал хийж бусад эхтэй харьцуулах

- Эрдэм шинжилгээний найруулгын эх зохиох

- Сурах бичгийн найруулгад ажиглалт хийх

- Д.Отгонсүрэнгийн 9-р ангийн монгол хэлний сурах бичгийн агуулгад анализ хийж дүгнэлт гаргах

- Эрдэм шинжилгээний өгүүлэл бичих / тодорхой сэдвээр/

Ашиглах материал:

  1. Ц.Баярсүрэн, Ц.Сүхбаатар, Д.Отгонсүрэн “ Монгол хэлний найруулгын төрөл ” УБ 1990 он
  2. Д.Отгонсүрэн “ Монгол хэлний үгийн сангийн найруулгазүй” УБ 1992 он

Сэдэв-15. Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийн зохиомж, хэл найруулгын онцлог

- Сонин нийтлэлийн эхэд хэл найруулга, зохиомжийн талаас нь задлал хийх

- Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийн найруулгын алдаа түүвэрлэн засах

- Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийг бусад найруулгын эхтэй харьцуулах нь

- Хэвлэл мэдээллийн найруулгад ажиглалт хийж шүүн хэлэлцэх нь

- Өнөө үед түгээмэл ажиглагдаж байгаа хэвлэл мэдээллийн найруулгын ба найруулгын бус алдааны гол хүчин зүйлүүд, түүнээс гарах арга зам

- Сонины хэл найруулга сэдвээр илтгэл бичих / нэг нэг сонин сонгон авах /

Ашиглах материал:

  1. Д.Отгонсүрэн “ Эх зохиох товч гарын авлага” УБ 1995 он
  2. Ц.Сүхбаатар “ Найруулан бичих арга ухаан ” УБ 1993 он
  3. Ц.Сүхбаатар “ Монгол хэлний найруулгазүй” УБ 2004 он

Сэдэв-16. Ярианы найруулгын эхийн онцлог

- Ярианы найруулгын эх бусад эхээс ялгагдах мөн чанар

- Монолог яриа зохиох

- Харилцан яриа зохиох

- Өгүүлэгч этгээдийн сэтгэлийн хөдөлгөөн өнгө аяс ярианы найруулгын эхээр илрэх нь

- Ярианы соёл түүний мөн чанар

- Ярианы найруулгад этгээд, бүдүүлэг, үг хэллэгийг хэрэглэх боловч хязгаартай хэрэглэх нь

- Яриа бичгийн дадлага ажил хийх

Ашиглах материал:

  1. Ц.Сүхбаатар “ Монгол хэлний найруулгазүй” УБ 2004 он
  2. Ж.Төмөрцэрэн “ Монгол хэлний үгсийн сангийн судлал” УБ 2002 он

Арван зургаа. Бие даалтын сэдэв

Долоо хоног

Сэдэв

Цаг

Оноо

I

Эхийн хэлбэр агуулгын уялдаа холбоо

10

3

II

Эхийн хувиргал хйих аргууд

10

4

III

Төрөлжсөн эхийн сан / Тодорхой сэдвээр эх цуглуулж төрлөөр нь ангилах/

10

5

IV

Уран зохиолын эх сонгон авч хэл найруулгын талаас нь задлал хийх

10

4

V

Сонин найруулгын эхийн найруулгын ба найруулгын бус алдаа / жишээ түүвэрлэх /

10

4

VI

Эх судлалын зарим асуудалд / реферат /

10

6

VII

Эх зохиох товч гарын авлага / эхийн хэлбэр сонгон бичих арга/ товхимол /

10

3

VIII

Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд”

10

3

Арван долоо. Уншиж судлах номзүйн жагсаалт:

  1. Ц.Баярсүрэн, Ц.Сүхбаатар, Д.Отгонсүрэн “ Монгол хэлний найруулгын төрөл ” УБ 1990 он
  2. Ц.Сүхбаатар “ Монгол хэлний найруулгазүй” УБ 2004 он
  3. Ж.Төмөрцэрэн “ Монгол хэлний үгсийн сангийн судлал” УБ 2002 он
  4. Д.Отгонсүрэн “ Эх зохиох товч гарын авлага” УБ 1995 он
  5. Ц.Сүхбаатар “ Найруулан бичих арга ухаан ” УБ 1993 он
  6. Ц.Сүхбаатар “ Монгол хэлний найруулгазүй” УБ 2004 он
  7. С.Норовсамбуу “ Албан бичгийн уламжлал шинэчлэл” УБ 1963 он
  8. Б.Пүрэв-Очир “ Эх задлалын асуудлууд ” УБ 2003 он
  9. Ц.Сүхбаатар Г.Вадан “ Найруулгазүйн товч толь ” УБ 1967 он
  10. Д.Байгальсайхан “ Уран зохиол шинжлэлийн удиртгал ”
  11. Ц.Өнөрбаян “ ОЦМХ”-ний үгзүй УБ 2004он
  12. Ц.Сүхбаатар Г.Вадан “ Найруулгазүйн товч толь ” УБ 1967 он
  13. С.Лочин, Д.Нацагдоржийн “ Эх бичгийн судлалын асуудалд ” УБ 1984 он
  14. Ч.Жачин, Д.Нацагдоржийн “ Гар бичмэлийн судалгаа” УБ 2003 он
  15. В.В Виноградов “ Стилитика ” Теория поэтической речи 1963 год
  16. Д.Э.Розенталь “ Практическая стилитика русского языка” 1985 год
  17. М.Н Кожика “Стилитика русского языка ”1977 год

Авиазүй

2012 оны 11-р сарын 05 Нийтэлсэн мөнхжаргал

Монголхэлний Авиазүй хичээлийн семинарын сэдэв

Сэдэв 1 Монгол утга зохиолын хэл, халх аялгууны онцлог

- Халх аман аялгууны онцлогийг бусад аялгуутай харьцуулан үзэх нь

- Монгол хэл аялгууны дотроос тархац ихтэй аман аялгуу болох нь

- Халх аман аялгууны онцлог

Ашиглах ном:

1. Орчинэ цагийн монгол хэл шинжлэл УБ 2004

2. Ж.Надмид, Ж.Санжаа “Орчин цагийн монгол хэлний авиа зүй” УБ 1993

3. Ж.цолоо “Монгол хэлний авиазүй” 1976

Сэдэв 2 Галиг үсгийн онцлог

- Галиг үсэг зохиогдсон нь

- Ярианы галигийн онцлог

- Аман ба бичгийн галигийн ижил ба ялгаатай тал

- Галиг үсэг хэрэглэхийн ач холбогдол

Ашиглах ном

1. Ц. Шагдарсүрэн “Монгол үсэг бичгийн товчоон”

2. Ц. Шагдарсүрэн “монголчуудын утга соёлын товчоон”

3. Т.Пагва “Хэл шинжлэлийн удиртгал” УБ

Сэдэв 3 Авианы ангилал

- Авиаг үндсэн шинжийнх нь үүднээс эгшиг гийгүүлэгч гэсэн 2 бүлэгт хуваан үзэх нь

- Эгшиг гийгүүлэгч авиалбарын ялгаатай тал

- Гийгүүлэгч авианы ангилал

Ашиглах ном

1. “Орчин цагийн монгол хэл” УБ 2004

2. Ш.Лувсанвандан “ОРчин цагийн монгол хэлний бүтэц” /авиа авиалбар хоёр нь / УБ 1967

3. С.Мөөмөө “Монгол хэлний авиа зүй” УБ 1979

Сэдэв 4 өгүүлбэрзүйн онцлог

- Өгүүлэхийн эрхтний оролцоотойгоор дуу авиа үүсэх нь

- Өгүүлэхийн талаас нь авиаг судлах нь

- Үгүүлэхийн эрхтний үүрэг бүтэц

- Идэвхтэй идэвхгүй эрхтнүүд

Ашиглах ном

1. “Орчин цагийн монгол хэл” УБ 2004

2. Ж.Надмид, Ж.Санжаа “Орчин цагийн монгол хэлний авиа зүй” УБ 1993

3. С.Мөөмөө “Монгол хэлний авиа зүй” УБ 1979

Сэдэв 5 Авианы утга үүрэг

Авиазүй

2012 оны 11-р сарын 01 Нийтэлсэн мөнхжаргал
агр

Эх судлал

2012 оны 11-р сарын 01 Нийтэлсэн мөнхжаргал

Батлав. Сургалтын албаны менежер                           С. Номин

Монгол хэлний эх судлал хичээлийн шалгалтын асуулт

Билет№1

1. Эхийн тухай ойлголт

2. Эхийн хэл ба хэлэхүйд гүйцэтгэх үүрэг

3. Дадлага ажил

Билет№2

1. Эхийн бүтэц тогтолцоо

2. Эхийн нэгжүүд түүний холбох хэргэлүүр

3. Дадлага ажил

Билет№3

1. Эхийн төлөвлөгөө

2. Эрдэм шинжилгээний найруулгын эх

3. Дадлага ажил

Билет№4

1. Эхийн найруулга

2. Уран зохиолын найруулгын эх

3. Дадлага ажил

Билет№5

1. Аман ба бичгийн эх

2. Сонин нийтлэлийн найруулгын эх

3. Дадлага ажил

Билет№6

1. Эхэд тавигддаг ерөнхий шаардагууд

2. Албан бичгийн найруулга

3. Дадлага ажил

Билет№7

1. Эхийн сэдэв

2. Ярианы найруулга

3. Дадлага ажил

Билет№8

1. Эхийн хэв маяг

2. Эхийн агуулга хэлбэрийн нэгдэл

3. Дадлага ажил

Билет№9

1. Хүүрнэмж тоочимж эхийн онцлог

2. Эхийн өрнөл гэж юу вэ

3. Дадлага ажил

Билет№10

1. Эхэд задлал хийх аргачлал

2. Эргэцүүлэмж тоочимж эхийн онцлог

3. Дадлага ажил

Билет№11

1. Эхийн хувиргал

2. Эхэд задлал хийх аргачлал

3. Дадлага ажил

Билет№12

1. Эхийн зангилаа

2. Эхийн туйл тайлал

3. Дадлага ажил

Билет№13

1. Эхэд төлөвлөгөө хийх аргачлал

2. Эхийн хэрэглэгдэхүүн

3. Дадлага ажил

Билет№14

1. Эхэд хэл найруулгын талаас задлал хийх

2. Эхийн өнгөн ба гүн бүтэц

3. Дадлага ажил

Билет№15

1. Уран зохиолын эхэд зохиомж бүтцийн талаас нь задлал хийх

2. Албан бичгийн найруулгын эх

3. Дадлага ажил

Билет№16

1. Ярианы найруулгын эхийн онцлог

2. Төрөлжсөн эхийн тухай

3. Дадлага ажил

Билет№17

1. Сонин нийтлэлийн найруулгын ба найруулгын бус алдаа

2. Эхийн найруулга хэрэглээ

3. Дадлага ажил

Билет№18

1. Эхийн хувиргал

2. Сонин нийтлэлийн найруулгыг бусад найруулгын төрөлтэй харьцуулах нь

3. Дадлага ажил

Билет№19

1. Эх зохиох дараалал гэж юу вэ

2. Эхийн өнгөн ба гүн бүтэц

3. Дадлага ажил

Билет№20

1. Эхийн бүтэц

2. Эрдэм шинжилгээний найруулгын онцлог

3. Дадлага ажил

Билет№21

1. Ярианы соёл

2. Эхийг тонгоруулах

3. Дадлага ажил

Билет№22

1. Эхийг хураах тухай

2. Сонин нийтлэлийн нийтлэг алдааны жишээ

3. Дадлага ажил

Билет№23

1. Эхийг салаалах тухай

2. Эхийн хэв маяг

3. Дадлага ажил

Билет№24

1. Эхийн бүтэц тогтолцоо

2. Албан бичгийн найруулгын эх

3. Дадлага ажил

Билет№25

1. Эхэд задлал хийх аргачлал

2. Эхийн бүтэц

3. Дадлага ажил 

Монгол хэлний Эх судлал

2012 оны 10-р сарын 29 Нийтэлсэн мөнхжаргал

Монгол хэлний эх судлал хичээлийн семинарын сэдэв

Сэдэв 1. Уран зохиолын эхэд зохиомж бүтцийн талаас нь задлал хийх

- Уран зохиолын эхийн зохиомж түүний онцлог бусад найруулгын эхээс ялгагдах мөн чанар

- Уран зохиолын төрөл зүйлд задлал хийх / Тухайлбал жүжгийн туульсын үргэлжилсэн үгийн хэлбэрээр бичигдсэн эхэд задлал хийж зохиомжийн талаас нь харьцуулах /

- Уран зохиолын найруулгын эхийн бүтцийн онцлог илрэх хэлбэр утга агуулга тэдгээрийн мөн чанар

- Оюутан бүр уран зохиолын төрөл зүйлээс 1 эх сонгон авч зохиомж бүтцийн талаас нь задлал хийж дүгнэлт гаргах бусад судлаачдын санал дүгнэлттэй харьцулах

Ашиглах материал

- Д. Отгонсүрэн ,,Д. Нацагдоржийн зохиолын хэл найруулгын онцлог,,

- Д. Байгальсайхан ,, Уран зохиол шинжлэлийн удиртгал ,,

- Б. Пүрэв – Очир ,, Эх задлалын асуудлууд ,,

- Ц. Сүхбаатар ,, Найруулга зүйн товч толь,,

Сэдэв 2. Албан бичгийн эхэд задлал хийх эх зохиох

- Албан бичгийн найруулгын хэл найруулга зохиомж бүтцийн онцлогийг уран зохиолын найруулгын эхтэй харьцулах

- Албан бичгийн эхэд хэл найруулга хэлбэр бүтэц зохиомжийн талаас нь задлал хийх

- Албан бичгийн эх зохиох / өргөдөл, батламж, цахилгаан гэх мэт /

Ашиглах материал :

- С. Норовсамбуу Албан бичгийн уламжлал шинэчлэл

- Ц. Сүхбаатар Монгол хэлний найруулга зүй

- Д. Отгонсүрэн Монгол хэлний найруулга зүй

- Ц. Шагдарсүрэн Монголчуудын үсэгзүйн товчоо

Сэдэв3. Эрдэм шинжилгээний найруулгын эхийн хэл найруулга зохиомж бүтцийн онцлог

- ЭШ-ий найруулгын эхэд задлал хийж бусад эхтэй харьцуулах

- ЭШ-ий найруулгын эх зохиох

- Сурах бичгийн найруулгад ажиглалт хийх

- ЭШ-ий өгүүлэл бичих / тодорхой сэдвээр /

Ашиглах материал :

- Ц. Баярсүрэн Ц. Сүхбаатар Д. Отгонсүрэн Монгол хэлний найруулгын төрөл

- Д. Отгонсүрэн Монгол хэлний үгийн сангийн найруулга зүй

Сэдэв4. Сонин нийтлэлийн найруулгын эхийн зохиомж хэл найруулгын онцлог

- Сонин нийтлэлийн эхэд хэл найруулга зохиомжийн талаас нь задлал хийх

- СНН-ын эхийн найруулгын алдаа түүвэрлэн засах

- СНН-ын эхийг бусад найруулгын эхтэй харьцуулах нь

- Хэвлэл мэдээллийн найруулгад ажиглалт хийж шүүн хэлэлцэх

- Өнөө үед түгээмэл ажиглагдаж байгаа хэвлэл мэдээллийн найруулгын ба найруулгын бус алдааны гол хүчин зүйлүүд түүнээс гарах арга зам

- Сонины хэл найруулга сэдвээр илтгэл бичих / нэг нэг сонин сонгон авч /

Ашиглах материал

- Д. Отгонсүрэн Эх зохиох товч гарын авлага

- Ц. Сүхбаатар Найруулан бичих арга ухаан

- Ц. Сүхбаатар Монгол хэлний найруулга зүй

Сэдэв 5. Ярианы найруулгын эхийн онцлог

- Ярианы найруулгын эх бусад эхээс ялгагдах мөн чанар

- Монолог яриа зохиох

- Харилцан яриа зохиох

- Өгүүлэгч этгээдийн сэтгэлийн хөдөлгөөний өнгө аяс ярианы найруулгын эхээр илрэх нь

- Ярианы соёл түүний мөн чанар

- Ярианы найруулгад этгээд бүдүүлэг үг хэллэгийг хэрэглэх боловч хязгаартай хэрэглэдэг тухай

- Яриа бичгийн дадлага ажил хийх

Ашиглах материал :

- Ц. Сүхбаатар Монгол хэлний найруулга зүй

- Ж. Төмөрцэрэн Монгол хэлний үгсийн сангийн судлал

-

ОЦМХ-ний үгзүйн хичээлийн бие даалт

2012 оны 10-р сарын 29 Нийтэлсэн мөнхжаргал

Орчин цагийн Монгол хэлний үгзүй хичээлийн бие даалт

Нэг. Индекс-Моng-133

Хоёр. Хичээлийн нэр. ОЦМХ-ний үгзүй

Гурав.Кредит цаг-3.0

Дөрөв.Хичээлийн залгамж холбоо

Хэвтээ тэнхлэгээр: ОЦМХ-ний авиазүй, Өгүүлбэрзүй, Утгазүй

Босоо тэнхлэгээр: Ерөнхий хэл шинжлэл, Найруулгазүй, Гүн ухаан, Логик

Сэтгэл судлал, Үгийн гарал зүй, түүхэн хэл зүй

Тав.Хөтөлбөрийн гол үндэслэл: Шинжлэх ухааны үндсэн асуудлуудын талаарх зохих мэдлэгтэй, эх хэлний хууль дүрэм, үзэгдлийг хэл шинжлэлийн онолын үүднээс задлан шинжлэх, тайлбарлан дүгнэж чаддаг байна. Үгзүйн онолын асуудлыг гүнзгийрүүлэн судлах, суурь мэдлэгтэй болох, гадаад хэлний ижил төстэй хууль дүрэм үзэгдлийг эх хэлний тийм үзэгдэлтэй жишин харьцуулж тайлбарлан дүгнэж чаддаг байхад оршино.

Зургаа.Хөтөлбөрийн зорилго: Монгол хэл-уран зохиолын багш, Англи-Монгол хэлний судлаач, багш мэргэжлээр суралцаж байгаа оюутнууд үгзүйн гол үндсэн зангилаа асуудлууд, онол хууль зүй тогтлууд гол нэр томъёоллуудыг судлан улмаар төрөлх хэлний өгүүлбэрзүй, хэл зүйн олон хувьсал, үзэгдлийг шинжлэх ухааны үүднээс үнэн зөв тайлбарлан өөр бусал хэлний ижил төстэй үзэгдэлтэй жишин харьцуулах, мөн ялгаатай талыг гарган онолын үүднээс тайлбарлан дүгнэлт гаргадаг хэлний наад захын асуудлыг бие даан шийдвэрлэдэг чадвартай болно.

Долоо.Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх зорилтууд

- Өгүүлбэрзүй, Найруулгазүй, Үгийн гарал, Түүхэн хэлзүй, хэлний аливаа үзэгдлийг шинжлэх ухааны онолын үндэстэйгээр тайлбарладаг болох

- Үгзүйн гол тулгуур нэр томъёонуудыг Англи-орос хэлээр тогтоож тайлбарлан хэрэглэж чаддаг байх. Төрөлх хэлээ өөр бусад хэлтэй зэрэгцүүлж түүний төстэй, ялгаатай талыг онолын үүднээс баримтад тулгуурлан тайлбар өгч чаддаг байх.

- Цаашид монгол хэлний өгүүлбэрзүй, найруулга зүй, үгсийн сан судлал, утга зүйн хичээлийг гүнзгийрүүлэн судлахад онолын тулгуур мэдлэгтэй болсон байх.

Найм.Тодорхойлолт: Үгзүйн хичээл нь эх хэлний хууль дүрэм, үзэгдлийг хэл зүйн онолын үүднээс задлан шинжлэх, тайлбарлан дүгнэх, үндсэн асуудлууд болох үг бүтэх ёс, үгийн бүтэц, үгсийн аймаг зэрэг хэлний гол үндсэн асуудлыг судална.

Ес.Сургалт явуулах ерөнхий аргазүй

1. Хичээлийг баталсан стандарт төлөвлөгөөний дагуу шинжлэх ухааны өндөр түвшинд явуулна.

2. Сургалтын төлөвлөгөөнд ддолоо хоногт найман цаг орохоор туссаны онол дадлагын харьцаа 3232 байхаар сэдэвчлэн төлөвлөгөө хийгдсэн.

3. Хичээлийг батлагдсан стандартын дагуу сургалтын орчин үеийн идэвхтэй арга зүйгээр оюутнууд хамтран ажиллах, бие даан ажиллах, тогтолцоо гаргах, багш асуудлыг дэвшүүлж, оююутнууд шийдвэрлэх гэх мэт шинжлэх ухаан практикийн зохих түвшинд заана.

4. Суралцагчдын чадвар, сонирхол, хэрэгцээнд тохируулан даалгавар, бие даалт өгч явцын хяналт, үнэлгээг тогтмолжуулна.

5. Мэдлэг эзэмшилт, чадвар төлөвшилтөд хяналтыг чиглүүлнэ.

Арав.Нөөц хэрэглэгдэхүүн

- Үзүүлэн таниулах материал

- Кодоскоп

- Слайд

- Ном сурах бичиг

- Зөвлөмж

Арван нэг.Үнэлгээний хэлбэр

- НУДС-ийн оюутныг үнэлэх журмыг үндэслэн А-хичээлийн явц, шалгалтын дүнг 0-100 хүртэлх оноогоор үнэлж дүгнэнэ.

- Үнэлгээ нээлттэй баримттай байна.

- Хичээлийн ирцийг биечлэн сууж оролцсон байдлаар нь тооцно.

- Дадлага семинарын явцад оролцсон идэвх санаачлагыг харгалзан С дүнг тавина.

- Хичээлийн явцад оюутнуудаар бие даалт, рефератын ажил бичүүлэн В дүнг тооцно.

- Улирлын явцад 3-н удаа шалгалт авна.

- Улирлын эцэст батлах шалгалтаар тухайн хичээлийн талаар олж авсан мэдлэгийг амаар асуух буюу сорил бөглүүлж дүгнэнэ.

Бие даалтын сэдвүүд

Долоо хоног

Сэдэв

Цаг

Оноо

1

Идэвхгүй язгуурасс үйл үг бүтэх. Идэвхгүй язгуурууд, дагаврын утга

10

4

2

Бүтээвэр ба түүний хувилбарын нөхөх ба үл нөхөх байрлалын хуулиар тайлбарлах.

10

4

3

Тэг бүтээвэр, бүтээврийн тэг хувилбар

10

2

4

Залгавар бүтээврийн ангиллын асуудалд

10

3

5

Бүтээврийн байр, дэс дараа зөрчих тохиолдолд

10

4

6

Үгзүйн нэр томъёоны тойм толь хийх

10

4

7

6-р ангийн сурах бичгийн дасгал ажлыг хийх

10

5

8

Ш.Лувсанвандан ОЦМХ-ний бүтэц 1968,1999

10

4

Сэдэв. 1 Идэвхгүй язгуурасс үйл үг бүтэх. Идэвхгүй язгуурууд, дагаврын утга.

- Идэвхгүй язгуураас үйл үг бүтэх

- Дүрслэх язгуураас үйл үг бүтэх

- Үйл байдлыг дүрслэх язгуураас үйл үг бүтэх

- Гадаад төрх байдал дүрслэх язгуураас үйл үг бүтэх

- Дуурайх язгуураас үйл үг бүтэх

Ашиглах ном:

1. Ц.Өнөрбаян ОЦМХ-ний үгзүй 1998

2. Ц.Өнөрбаян ОЦМХ-ний үйл үг залгаврын аргаар бүтэх ёс 1986

3. П.Бямбасан Үйл үг бүтэх дагаврууд ЭШЗАБ 1977

4. Л.Болд ОЦМХ-ний дагавар УБ 1986

5. Ш.Лувсанвандан ОЦМХ-ний бүтэц, үг нөхцөл хоёр УБ1968

6. Отгон сүрэн. ОЦМХ-ний үйл үгийн хэв, байдлын дагаврын найруулгын үүрэг 1982

Сэдэв.2 Бүтээвэр ба түүний хувилбарын нөхөх ба үл нөхөх байрлалын хуулиар тайлбарлах.

Сэдэв. 3 Тэг бүтээвэр, бүтээврийн тэг хувилбар

- Бүтээврийн хувилбар

- Тэг бүтээвэр, тэг бүтээврийн хувилбар

Ашиглах ном:

1. Ц.Өнөрбаян. ОЦМХ-ний үгзүй. УБ.1998

2. Ш.Лувсанвандан. ОЦМХ-ний бүтэц, үг нөхцөл хоёр нь УБ,1968

3. Ш.Лувсанвандан. Морфемийн онолын асуудалд Монголын судлал-6 22-23-р дэвтэр, УБ., 1969, 136-151-р тал

Сэдэв. 4 Залгавар бүтээврийн ангиллын асуудалд

- Залгавар бүтээврийг үүргээр нь:

- Үг бүтээх

- Үг хувилгах залгавар буюу нөхцөлнэрийн тийн ялгал, хамаатуулах, олон тоо, үйл үгийг цаг, төлөв, байдал, тодотгон холбох болон нөхцөлдүүлэн холбох нөхцөлүүд орно

- Залгавар бүтээврийг язгууртай хэрхэн байрлахтай тулгуурлан:

- Угтварпрефикс

- ОруулбарИнфикс

- Дагаварпостфикс

Ашиглах ном:

1. Ц.Өнөрбаян. ОЦМХ-ний үгзүй. УБ.1998

2. П.Бямбасан. Монгол хэлний залгавар морфзмийн асуудалд МСС. 1978, 5-р боть

3. Б.Базылхан. Монгол хэлний бүтээврийн тухай асуудалд ХЗС 1980 16 боть

Сэдэв. 5 Бүтээврийн байр, дэс дараа зөрчих тохиолдолд

- Бүтээвэр зүй, түүний судлах зүйл

- Бүтээвэр ба авиалбарын ялгаа

- Бүтээвэр ба үгийн ялгаа

- Үгийн үндсэн байр

- Зөрчих тохиолдол

- Угтвар бүтээвэр

- Оруулбар бүтээвэр

- Дагавар бүтээвэр

- Язгуур бүтээвэр

- Залгавар бүтээвэр

- Дагавар

- Нөхцөл

Сэдэв. 6 Үгзүйн нэр томъёоны тойм толь хийх

- Холбогдох материал цуглуулж үг зүйн нэр томьёоны толь хийх

Ашиглах ном:

Ц.Өнөрбаян. ОЦМХ-ний үгзүй. УБ.1998

Ш.Лувсанвандан. ОЦМХ-ний бүтэц, үг нөхцөл хоёр нь УБ,1968

Ш.Лувсанвандан. Морфемийн онолын асуудалд Монголын судлал-6

Сэдэв. 7 6-р ангийн сурах бичгийн дасгал ажлыг хийх

- Тус номын дасгал ажлуудын сайтар нягтлан ажиллах

Ашиглах ном:

- 6-р ангийн монгол хэлний сурах бичиг

Сэдэв 8 Ш.Лувсанвандан ОЦМХ-ний бүтэц 1968,1999

- Уг номын сайн уншиж товчлол хийж ирэх

Арван долоо. Ашиглах ном зохиол

1. Ц.Өнөрбаян ОЦМХ-ний үгзүй. УБ.1998

2. П. Бямбасан ОЦМХ-ний үгийн бүтэц, нэр үгийн аймаг 1975

3. П.Бямбасан Хэлзүйн утга, хэл зүйн категор УБИС эрдэм шинжилгээний заах аргын бичиг №1 67-77

4. М.Базаррагчаа Монгол хэлний өгүүлбэр УБ 1987

5. Ш.Лувсанвандан ОЦМХ Бээжин 1961

6. ОЦМХ-ний үг зүйн байгуулалт, Монгол хэлний үйл үгийн тогтолцоо УБ 1987

7. Л.Болд ОЦМХ-ний дагавар УБ 1986

8. Ц.Өнөрбаян Нийлмэл үгийг холбоо үгээс ялгах зарим арга УБДС, ЭШЗАБ 1977, №1

9. Ц.Өнөрбаян. ОЦМХ-ний үйл үгийн үг залгаврын аргаар бүтэх ёс 1986

10. Ш.Лувсанвандан ОЦМХ-ний бүтэц 1968, 1999

11. П.Бямбасан. Монгол хэлний үгийн үндэс, язгуурын тухай асуудалд МС 1972 9 боть 5-14-тал

12. Ш.Лувсанвандан Монгол хэлний үгийн үндэс, язгуурын тухай асуудалд МУИС, ЭШБ

13. П.Бямбасан. Монгол хэлний үгсийн аймаг УБДС-ийн монгол хэлний тэнхим УБ, 1986гарын авлага

14. П.Бямбасан Тэмдэг нэрийн харьцуулсан зэргийн тухай асуудалд УБДС,ЭШБ 1966

15. ОЦМХ-ний үгзүйн байгуулал, Монгол хэлнийүйл үгийн тогтолцоо УБ 1987

16. Д,Отгонсүрэн. ОЦМХ-ний үйл үгийн хэв, байдлын дагаврын найруулгын үүрэг УБ1982

17. Монгол хэлний онол практиийн зарим асуудалд 1993

18. Ч.Алтанзагас. ОЦМХ-ний тийн ялгалын утга, үүрэг тогтолцоо, Хамтрахын тийн ялгал 1998 УБД. ЭШЗАБ

19. Г.Жамбалсүрэн. ОЦМХ-ний тийн ялгалын тухай. МС1979

20. Ц.Өнөрбаян ОЦМХ-ний үгзүй. УБ.1998

21. М.Базаррагчаа. ОЦМХ 8-р анги 1999

22. А.Лувсандэндэв. Монгол хэлний үгсийг ангилах тухай асуудалд. Монгол хэл бичгийн зарим асуудалд 1956

Утга судлал хичээлийн бие даалт семинарын аргачлал

2012 оны 10-р сарын 29 Нийтэлсэн мөнхжаргал

Утга судлал хичээлийн бие даалт

Нэг. Индекс

Хоёр. Хичээлийн нэр: утга судлал

Гурав. Кредит цаг. -3.0

Дөрөв. Хичээлийн залгамж холбоо

Хэвтээ тэнхлэгээр: Философи, сэтгэл судлал, угсаатны зүй, логик

Босоо тэнхлэгээр: О.Ц.М.Х-ний авиа зүй,үг зүй,үгийн сан,өгүүлбэр зүй,найруулга зүй,Х.Ш.У,Е.Х.Ш,эх судлал

Тав: Хөтөлбөрийн гол үндэслэл

Утга судлал нь хичээл нь Н.У.Д.С-ийн МХУЗ, АМХ судлаач, багшийн ангид заах мэргэшүүлэх хичээл мөн.

- Утга судлал бол хүний хэлний нэгж болсон үг,түүний утгат хэсэг,нийлэмж үг,нийлмэл үг,хэлц үг өгүүлбэрийн гүн бүтэц буюу утга,авиалбарын утга ялгаруулах шинж зэргийг улс үндэстний сэтгэлгээ,угсаатны зүйн хэв шинж тэдгээрийн философи,логик үндэслэлүүд дээр тулгуурлан судална.

Зургаа: Хөтөлбөрийн зорилго

Мэргэжлийн ангийн оюутнуудад утга судлалын ухааны онол хэрэглээний үндсэн мэдлэг олгож онолын мэдлэгээ Монгол хэлний жишээ баримтаар баталж нотлох,тайлбарлан таниулах чадвартай болгон төлөвшүүлэхэд чиглэнэ.Утгын тэнхлэг,хам бүтэцтэй танилцуулж утга зүйн орны талаарх мэдлэгийг гүнзгийрүүлэн зөв хэрэглэх чадвар олгоно.

Долоо:Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх зорилтууд

-Утга судлалын ухааны үндсэн ойлголт,үзэл баримтлалуудтай танилцуулах

-Судалгааны бүтээлүүдтэй танилцан холбогдох нэр томьёог мэдүүлж зарим хэсгийс бие даан судлуулах

-Утга судлалын судлагааны арга зүйг таниулах

-Онолын мэдлэгээ бүтээлчээр хэрэглэх аргад сургах

Найм: Тодорхойлолт

Утга судлал хичээл нь эх хэлнийхээ утга зүйн орон,түүхэн шинж,хэлний өнгөн ба гүн бүтэц,цуваа ба хам бүтцийн утга,утга зүйн аргаар үгийн сан баяжих зэрэг гол үндсэн асуудлуудыг судална.

Ес:Сургалт явуулах үндсэн арга зүй

1.Хичээлийн баталсан стандарт төлөвлөгөөний дагуу шинжлэх ухааны өндөр төвшинд явуулна.

2.Сургалтын төлөвлөгөөнд долоо хоногт 8 цаг орохоор туссаны онол дадлагын харьцаа 3232 байхаар сэдэвчилсэн төлөвлөгөө хийгдсэн.

3.Дадлага хичээлийг улирлын эхэнд өгнө.Заримыг нь багш удирдна.

4.Зарим дадлагийг багшийн өгсөн сэдвийн дагуу 1-2 оюутан удирдан явуулна.

-Энэ тохиолдолд ямар сэдвээр хэзээ хэн дадлага явуулах хуваарийг улирлын эхэнд гаргасан байна.

5.Дадлага хичээл удирдах оюутан

-Сэдвийнхээ дагуу мэдээлэл өгөх

-Баримт материал дээр ажиглалт хийх

-Шүүмжлэн ярилцах

-Зарим асуудлыг харилцан ярилцаж шийдвэрлэх

-Уншиж товчилж судлах ном зохиолоос асуух эмхэтгэх

-Бүтээлч сэтгэлгээний аргуудаас хэрэглэх

-Дадлагыг сонирхолтой явуулах

-Хичээлийг оюутанд үр дүн өгөхөөр хичээн зохион байгуулах

-Хэлний бодит баримтанд тулгуурлан задлан шинжилж,нэгтгэн дүгнэх,тайлбарлан тодорхойлох

6.Багш маргаантай асуудлыг шийдвэрлэж өгөх,хичээл удирдсан хийгээд оролцсон оюутнуудыг дүгнэх

7.Үнэлгээ шударга тод байна.

8.Семинарын хичээлийн баг болгон хийсэн бол багийн ахлагч,багийн гишүүдийн хамтын ажиллагаа,оролцоо асуудлыг шийдсэн зэргийг харгалзан үнэлгээ өгнө.

9.Дадлага хичээл удирдах оюутанл туслах зорилгоор хураангуй болон аргачлал өгч болно.

Арав:Нөөц хэрэглэгдэхүүн:

-Үзүүлэн таниулах материал

-Кодоскоп

-Ном,сурах бичиг

-Эрдэмтдийн хөрөг

Арван нэг:Үнэлгээний хэлбэр:

НУДС-ын оюутныг үнэлэх журмыг үндэслэн А-хичээлийн ирц,В-бие даан гүйцэтгэсэн даалгаврын биелэлт,С-хичээлийн явцын үнэлгээ,D -батлах шалгалтын дүнг 0-100 хүртлэх оноогоор үнэлж дүгнэнэ.Үнэлгээ нээлттэй,баримттай.хичээлийн ирцийг биечлэн сууж оролусон байдлаар нь тооцно.Дадлага семинарын явцад оролцсон идэвх санаачлагыг харгалзан С дүн тавина.Хичээлийн явцад оюутнуудаар бие даалт,рефератын ажил хийлгэн В дүнг тооцно.Улирлын явцад гурван удаа сэдвийн шалгалт авна.Улирлын эцэст батлах шалгалтаар тухайн хичээлийн талаар олж авсан мэдлэгийг амаар асуух буюу сорил бичүүлж дүгнэнэ.

Бие даалтын сэдвүүд

Долоо хоног

Сэдэв

Цаг

Оноо

1.

Эгшиг гийгүүлэгч авианы утга ялгах тохиолдол бүрийг жишээгээр ялган тайлбарлаж, батлах дасгал дадлага ажил

10

4

2.

Монгол хэлний язгуур бүтээвэрийг товчлон толь хийх язгуур бүтээвэрээс үгийн үүр үүсгэх, дасгал дадлага ажил

6

2

3.

Дагавар болон нөхцөл бүтээврүүдийн товчлон тайлбарлаж жишээ гарган утгын ангилал хийх

10

4

4.

Утгалбар утга, ах утгалбарыг тодорхойлон гаргах дасгал дадлага ажил, утгын давхраа үүсгэх, олдмол, шилмэл, салмал, цөм утгын ялгамжыг гаргах

8

3

5.

Реферат олон утгат үгийн ай ойролцоо утгат үгийн ай, эсрэг утгат үгийн ай, төсөө утгат үгийн ай, төрөл утгат үгийн айгаар

10

4

6.

Утга зүйн орон түүний онцлог

11

5

7.

Нийлмэл үгийн орны үгийн онцлог

15

4

8.

Хүний нэрийн бичил нэрийн утгын онцлог жишээгээр тайлбарлах ажиглан дүгнэх шинэ санаа гаргах

10

4

Сэдэв. 1. Эгшиг гийгүүлэгч авианы утга ялгах тохиолдол бүрийг жишээгээр ялган тайлбарлаж, батлах дасгал дадлага ажил

· Эгшиг авиалбар утга ялгах нь

- Хэлний авиа авиалбараар дохионы тэмдэг болон үг, бүтээвэрийн утгыг ялгах нь

- Монгол хэлний авиалбарын утга ялгаруулах шинжийн талаарх эрдэмтдийн санал

- Авиалбар утга ялгахдаа нэгдэн нийлэх зүй тогтол

- Авиалбар зүйн утга ялгах аргууд

- Эсрэгцэл авианы хоосонтой эсрэгцэх байрлал

- Байрлал авианы

- Авианы бүрхүүл адил авиалбар өмнөх, ар дахь үгнээсээ шалтгаалан утга ялгах тухай

- Авиалбарын утга ялгах шинж

· Эр, эм эгшиг авиалбар нэгэн байрлалд эсрэгцэж язгуур бүтээвэр ба үгийн утга ялгахын учир

- Богино эгшиг авиалбар, богино эм эгшиг авиалбарын эсрэгцэл

- Богино эр эгшиг, урт эм эгшиг авиалбарын эсрэгцэл

- Богино эр, хос эм эгшиг авиалбарын эсрэгцэл

- Урт эр, урт эм эгшиг авиалбарын эсрэгцэл

- Урт хос эгшигийн эсрэгцэл

Нэг төрлийн богино, урт хос эгшиг гурвал эсрэгцсэн үгийн түүвэрийн утга ялгах зүй тогтоол жишээгээр тайлбарлан ярих.

Ашиглах ном:

1. Д.Бадамдорж “Монгол хэлний утга судлал” 1-р боть УБ 2001

2. Ш.Лувсанвандан “Фонемын онолын асуудалд”

3. Г.Сүхбат “Фонемын онолын тухай” УБ 2003

Сэдэв. 2 Монгол хэлний язгуур бүтээврийг товчлон толь хийх язгуур бүтээврээс үгийн үүр үүсгэх, дасгал дадлага ажил

- Монгол хэлний язгуур бүтээврийн тухай сайтар уншин товчилж толь хийх

-

Ашиглах материал:

- Г.Сүхбат “Фонемын онолын тухай” УБ 2003

- Ш.Лувсанвандан “Фонемын онолын асуудалд”